Уважаемый пользователь! Вы используете устаревший браузер Internet Explorer 6.
Дальнейшее использование этого браузера влечет за собой высокий риск заражения Вашего компьютера вирусами.
Чтобы сделать пребывание в Интернете более удобным и безопасным, рекомендуем установить себе    Internet Explorer 9
Ommalashtirilgan ishlar » Navoiy viloyat Qiziltepa tuman 26-maktab rasmiy veb sayti
Bosh sahifa
Forum
Sayt qoidalari
Biz bilan aloqa
Sayt xaritasi
  • Berdiyeva Gulchexra Shamsiyevnaning

    Berdiyeva Gulchexra Shamsiyevnaning ochid dars tadbiri  Batafsil..
  • 26-maktab Ko`rinishi

    26-maktab tarixi haqida   Batafsil..
  • "Xalq bilan muloqot inson mafaatlari" yili.   Batafsil..
  • Mansurova Zebo Ramazonovnaning

    Mansurova Zebo Ramazonovnaning ochid dars tadbiri  Batafsil..
Atamalat bo`yicha izlash
2018-yil
Savol-Javob
Оцените работу движка
Saytga so`ngi qo`shilganlar
    Ma`lumot joylangan vaqt:  6-02-2017, 09:57   |   Muallif:  26-maktab
    Eng yaxshi uslubiy tavsiyalar.
    26-umumiy o’rta ta’lim maktabi Boboqulov Azamatning MEHNAT DARSLARIDA, TO’GARAK MASHG’ULOTLARIDA O’QUVCHILARNI TEXNIKAVIY KONSTRUKSIYALASH, MODEL VA BUYUM YASASHGA O’RGATISH USLUBIY TAVSIYAsi
    Ma`lumot joylangan vaqt:  1-05-2015, 13:21   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati

    IQTISODIY BILIM ASOSLARI FANIDAN MASALALAR, MASHQLAR VA TESTLARNI YECHISH METODIKASI (metodik qo`llanma)


    Ma`lumot joylangan vaqt:  1-05-2015, 11:48   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati
    "Matematika darslarida ertaklardan foydalanish” metodik qo`llanma.
    Ma`lumot joylangan vaqt:  14-04-2015, 10:29   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati

    O`zbekiston  Respublikasi  xalq  ta’limi  vazirligi   Navoiy  viloyati  pedagog  kadrlarni

    qayta  tayyorlash  va  malakasini  oshirish   instituti  til  va  adabiyot  ta’limi  kafedrasi  .

     

    ENGLISH   

    dialogues,  tests,  rhymes  and  proverbs

    • Greeting.
    • What is your name?
    • My name is Anvar. And what is your name?
    • My name is Aziza.
    • How are you?
    • I am fine, thank you. What about you?
    • I am fine, thank you.
    • How old are you?
    • I am 12 years old. And how old are you?
    • I am 11 years old.
    • Nice to meet you.
    • Nice to meet you

          How Old Are They All?

    Mum is thirty,

      Dad is thirty five.

    Betty is eleven,

      And I am only five.

    • Test

    Mos   olmoshni  tanlang.

    1) …   name  is  Laylo.

    1. A) I b)my    c) you

    2)  Nice , to meet  …  

    1. a) you b) I c) he

    3) Open   …    books.

    1. a) your b) he   c) she

    4)    …   is  Shahnoza’s   sister.

    1. A) I b) she    c) her

    5)  …  is   Anvar’s   father

    1. a) his b)  he    c) she

    Mos  fe’lni  tanlang.

    6) I   …    fine , thank  you     

    1. a) is b) are c)  am

    7) I   …   a  pupil .

    1. a) am b) is c) are

    8) This   …   my   mother

    1. a) is b) are c)  am

    9)  I  …  Uzbek.

    1. a) is b) are   c) am

    10)  She   …  my   sister

    1. a) is b)  am   c)   are 
    • Proverbs.

    East or West, home is best.

    Bulbul chamanin sevar,

    Odam Vatanin.

     

    A good book is a good friend.

    Yaxshi kitob – yaxshi do`st.

     

    • About jobs.
      • Where are you from?
      • I am from Uzbekistan.
      • And where are you from?
      • I am from London.
      • What is your job?
      • I am a pupil.
      • And what is your job?
      • I am a pupil too.
      • What is your father?
      • My father is a teacher.

       What about your  father ?

    • My father is an electronic engineer.
    • Have you got a sister?
    • Yes, I have.
    • What is her job?
    • She is a secretary.
    • Thank you, good bye.
    • Good bye.

                Are They Working Well?

    I am counting to ten,

      You are giving them a pen.

    She is looking at the door,

      He is sitting on the floor.

    All of us are working well,

      Waiting, waiting for the bell.

    • Test  2

    Mos konstruksiyani tanlang.

       1) How many people … in your family?

    1. a) there are b)there is c)are there

        2) … six people in my family.

    1. a) there is b) there are c) is there

        3) … an apple on the table.

    1. a) are there b) there is c) there are

     Mos predlogni tanlang.

       4) Tom’s house is…  Green Street.

    1. a) in b) at c) with

       5) John … a flat.

    1. a) live at b) lives in c) live  in

      6) Anvar … number 10.

    1. a) lives with b) lives at c) live at

      7) I live …. my parents.

    1. a) at b) - c) with

       Mos artiklni tanlang.

       8) He has got …  lot of friends.

    1. a) a b) - c) an

       9) Anvar`s brother is … engineer.

    1. a) a b) an c) –

       10) My brother is … teacher.

    1. a) an b) -               c) a

     

    Don’t  play ball in the street.

    Ko`chada koptok o`ynamang.

    Help your mother in the house works.

    Onangizga uy ishlarida yordamlashing.

     

    • How do you go to school?
      1. How do you go to school?
      2. I go to school by bus. And what about you?
    1. I go to school by metro.
    2. I live near the metro, and you?
    3. I live far from the metro.
    4. Thank you, good bye.
    5. Thank you, good bye.

    There  is one cat

    Under the green trees,

    Two more cats more

    And now they are three.

     

    There are nine apples

    On this big plate,

    I have taken one

    And now they are eight. 

     

    • Test  3

    Mos so`zni tanlang.

    1) What’s your …?

    1. a) near b) job        c) farm

    2) A doctor works in a …

    1. a) school b) farm c) hospital

    3) A teacher works in a …

    1. a) farm b) school c)hospital

    4) A … works on a farm.

    1. a) teacher b) farmer   c) hospital

    Mos predlogni tanlang.

    5) He goes to school … bus.

    1. a) in b) by c) with

    6) They go home … metro.

    1. a) by b) in c) with

    7) I go to school … foot.

    1. a) by b) on c) with

    8) So`zni tarjima qiling “near”

    1. a) yaqin b) uzoq c) oldida

    9) So`zni tarjima qiling “friends”

    1. a) o`rtoq b) o`rtoqlar c) tengdosh

    10) So`zni tarjima qiling “by bus”

    1. a) piyoda b) avtobusda c) metroda

    Promise little, but do much.

    Kam va`da ber, ko`p ish qil.

    Don’t loose your time for nothing.

    Vaqtingizni bekor o`tkazmang.

    • About days.
    • What day is it today?
    • Today is Monday.
    • What day is the fifth?
    • It’s Friday.
    • What day is the sixth?
    • It’s Saturday.
    • Do like Saturday?
    • Yes, I do. I have English on Saturday.

    This is my sister,

    Her name is Ann.

    She goes to school,

    She is already ten.

     

    This is my brother,

    His name is Paul.

    He plays with his toys,

    He is very small.

    • Test 4

    Mos so`zni tanlang.

    1)She has got long …

    a)hair        b)hairs c) mouth

    2) Their … are blue .

    1. a) eyes b) eye c) face

    3) My  sisters’… are Shaxlo and Shalola.

    1. a) name b) names c) names’

    4) My sister’s… is Shoira .   

    1. a) name b) names c) name’s

    5) He has got … sisters .

    1. a) a b) one c) three

    6) Thursday is … day of the week.

    1. a) first b) second c) fourth

    7) On Sunday Anvar … up the room .

    1. a) tidy b) tidies c) clean

    8) Mos fe`lni  tanlang.

    My hair … long .

    1. a) is b) are        c) are not

    9) Today … Monday .

    1. a) is b) are c) has

    10) Tomorrow … Tuesday .

    1. a) are b) is c) have

    Happy birthday to you!

    Be healthy and gay!

    Many happy returns of the day!

     

    • About subjects
    • What is the first lesson on Monday?
    • It is maths.
    • Is maths interesting?
    • It’ s not. It is difficult.
    • What is the second lesson on Monday?
    • It’s English.
    • Is English interesting?
    • Yes, it is. I like English.
    • What is the third lesson on Monday?
    • It is history.
    • Is history boring?
    • No, it is not. It is interesting

    Don’t waste your time doing nothing.

    Bekorchi ishlar bilan vaqtinggizni yo`qotmang.

    There is no smoke without a fire.

    Olovsiz  tutun  bo`lmas.

    • Test 5

    Mos so`zni tanlang.

    1) I don’t go to school on …

    1. a) Monday b)Sunday c)Tuesday

    2) Children … play matches.

    1. a) must b) mustn’t c) do

    3) Children … write in the  class books.

    1. a) must b) mustn’t    c) do 

    4) …teach their pupils well.

    1. a) children b) teacher c) teachers

    5) … must tidy up the classroom.

    1. a) teacher b) children c) teachers

    6) Teachers mustn’t … with their pupils.

    1. a) play b) teach c) write

    7) Mos predlogni tanlang.

    …Monday I tidy up the classroom.

    1. a) on b) in c) at

    8) Anvar has got a lot … friends.

    1. a) - b) at c) of

    9) Friday   is the fifth day …the week.

    1. a) of b) at c) in

    10) They must tidy … the classroom.

    1. a) of b)up c) in

    “It is time to go to bed”,

    Says the clock to little Fred.

    “Don’t you want to have a rest?

    Close your eyes and do your best”.

    • Whose pen is this?
    • This is my pen.
    • Give me your pen, please.
    • Oh, here you are.
    • Thank you. Your pen is new, isn’t it?
    • Yes, it is.

    Cut your coat according to your cloth.

    Ko`rpangga qarab oyoq uzat.

    A friend in need is a friend indeed.

    Do`st kulfatda bilinadi.

                       

    • Test 6

    1) Mos so`zni tanlang.

    I … handicrafts. It is fun.

    1. a) likes b) like c) don’t like

    2) I … maths. It is difficult.

    1. a) likes b)doesn’t like c)don’t like

    3) I like English. It is …

    1. a) boring b) difficult c) interesting

    4) Mos predlogni tanlang.

    … midday I have lunch.

    1. a) at b) in c) on

    5) … the afternoon I play ball.

    1. a) at b) in c) on

    6) … six a.m I wake up.

    1. a) in b) on c) at

    7) I watch TV … half past seven.

    a)on          b) with            c) at

    8) English schoolchildren do their homework …

    the evening.

    1. a) on b) at c) in

    9) I usually wake up at 6 a.m in the …

    1. a) morning b) afternoon c) evening

    10) I often brush my …

    1. a) face      b) nose      c) teeth

    There are a lot of  cities,

    Beautiful and fine.

    But the city I like best,

    Is, no doubt, mine.

    • My day.

     

    • I usually get up at 7 o’clock, and what a bout you?
    • I don’t usually get up at 7   o’clock, I usually get up at 6 o’clock.
    • Do you always brush your teeth?
    • Yes , I do.
    • When do you play football?
    • I play football on Saturday.

    Wash your hands before you eat.

    Ovqatlanishdan oldin qo`lingizni toza yuving.

    Don’t cross the street in the red light.

    Qizil chiroq yonganda ko`chani kesib o`tmang.

    • Test 7

    Mos so`zni tanlang.

    1) Pupils … their classroom.

    1. a) likes b) like c) is like

    2) … a lot of maps on the walls.

    1. a) there are b)there is c)there is not

    3) … pen is red.

    1. a) boy b) boy’s c) he

    4) There are … in the picture.

    1. a) a boy b) 2 boys c) a girl

    5) We … play football in the street.

    1. a) doesn’t play b) don’t play   c) plays

    6) She … basketball on Sunday.

    1. a) plays b) play c) don’t play 

    7) He  … English.

    1. a) teach b) don’t teach c) teaches

    8) I don’t … biscuits.

    1. a) like b) likes c) is like

    9) My sister … up at 6.15.

    1. a) wake b) wakes    c)  is wake  

    10) I …TV in the evening.

    1. a) watch b) have   c) teach

    Who Loves Mummy Best?

     

    Who loves Mummy best?

    “I” says Fred.

    “I give her flowers,

    White, yellow and red”

    Who loves Mummy best?

    “I” says May.

    “With my dear Mummy

    I always play”

    Who loves Mummy best?

    “I” says Joe.

    “She asks me to help her

    And I always do so”

    • Watch TV.
    • Do you like to watch TV?
    • Yes, I do. What about you?
    • I like watching TV too. What programmes  do you like?
    • I like watching music programmes. What about you?
    • I like cartoons. They are fun.
    • Do you like horror films?
    • No, I don’t.
    • What is your favourite programme?
    • My favourite programme is football.

    Don’t talk much when you go in the street with your friends.

    O`rtoqlaringiz bilan ko`chada ketayotganda ko`p gapirmang.

     

    Be kind to birds and animals.

    Parranda va hayvonlarga mehribon bo`ling.

     

    • Test 8

    Mos so`zni tanlang.

    • Do you like … chess ?
    1. a) play b) playing c) played

    2) I like doing puzzles but Ra’no …

    1. a) don’t b) do c) doesn’t

    3) Have you … hobby?

    1. a) got b) get c) getting

    4) Do you like … TV?

    1. a) watching b) listening c) playing

    5) Do you like … music?

    1. a) watching b) listening c) playing

    6) I have got 3 …

    1. a) goldfish b) fishes       c) goldfishes

    7) We … got a cat and a dog.

    1. a) has b) hasn’t c) have

    8) There are a lot of …

    1. a) duck b) fishes c) hens

    9) … a farm.

    1. a) there is b) there are c) there  are    not

    10) There are two …

    1. a) goose b) geese c) dog

    Let us sing

    And walk together!

    Let us read

    And work together!

    Let’s make friends!

    • My pet.
    • Have you a pet?
    • Yes, I have.
    • What is your pet?
    • My pet is a dog. Its name is Tiger.
    • How many times a day do you feed your pet?
    • I feed my pet 3 times a day.
    • How many times a week do you clean your pet?
    • I clean my pet 4 times a week.
    • How many times a week do you take for a walk your pet?
    • I take my pet for a walk 7 times a week.

    Don’t offend the young boys and girls.

    O`zingizdan kichiklarni xafa qilmang.

    Don’t be rude with the people around you.

    Atrofingizdagi odamlarga qo`rslik qilmang.

    • Test 9

    Mos so`zni tanlang.

    1) Monkey lives in the …

    1. a) Zoo b) house c) flat

    2) It’s … in summer.

    1. a) cold b) freezing      c) hot

    3) It often … in spring.

    1. a) snows b) rains         c) snow

    4) It often … in winter.

    1. a) snow b) rains          c) snows

    5) Winter begins in …

    1. a) December b) January     c) March

    6) There are …months in spring.

    1. a) two b) three          c) four

    7) Sometimes the … blows.

    1. a) rain b) snow c) wind

    8) It’s … in November.

    1. a) cool b) hot        c)rains

    9) She watches TV when it …

    1. a) warm b) hot c) rains  

    10) When it rains I … books

    1. a) watch b) read c) write

                    Proverbs.

    First  think , then  speak.

    Avval  o`yla , keyin  so`yla.

     

       Better  late  than  never.

    Hechdan  ko`ra  kech ham yaxshi.

     

    What Toy Is Paul Going to Buy?

    Where are you going to, my little boys?

    We are going to town, to buy some toys.

    What toy are you going to buy little Paul?

    I am going to buy a very big ball.

    • A year.
    • How many seasons are there in a year?
    • There are four seasons in a year.
    • What are they?
    • They are spring, summer, autumn and winter.
    • How many months are there in a year?
    • There are twelve months in a year.
    • How many months in every season?
    • There are three months in every season.
    • Do you   like  spring ?
    • Yes, I  It  is  very  beautiful.
    • Do you  like  summer?
    • Yes , I I   can  go  swimming.
    • Do you  like  autumn?
    • Yes I   There  are  many  fruits  in  autumn  in  Uzbekistan.
    • Do you  like  winter?
    • Yes, I   We   can  have  snow.

                  Dialogue. The  weather.

    Lucy: What  is  the  weather  like in  spring  in  Uzbekistan?

    Malika:  It’s   warm,  the   sky  is  blue,  the  sun  is  shines.

    Lucy: And   what  about  in  summer?

    Malika: It  is  hot  in  summer. It  is  nice.  We   swim  every  day.

    Lucy: What  is  the  weather  like in  autumn  in  Uzbekistan?

    Malika:  It’s   warm  and  cool  in  autumn  in  Uzbekistan.We  eat  a lot  of  fruit.

    Lucy: What  is  the  weather  like in  winter  in  Uzbekistan?

    Malika:  It’s   cold  in  winter  in  Uzbekistan.We  can  have  snow  and  play  snowball.

    Ma`lumot joylangan vaqt:  14-04-2015, 10:20   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati

    ENGLISH

    Dialogues,  tests  and  proverbs.

     

    Ushbu qo`llanma XTMFMTTEB kengash yig`ilishining  2013-yil

    14-yanvardagi 1-sonli qarori bilan tuman miqyosida ommalashtirildi.

     

    Ushbu qo`llanmada testlar, dialoglar va maqollar mavjud bo`lib, men bu qo`llanmani tuzishda 6-sinf  ingliz  tili  darsligiga  asoslanib, 6-7-sinf o`quvchilarining  qiziqishlarini va  ular  egallashi  lozim bo`lgan bilim va  ko`nikmalarni hisobga oldim.   Hamkasblarim ushbu qo`llanmadan qo`shimcha darslarda, to`garaklarda va klublarda foydalanadilar deb o`ylayman. 

      

    26-umumiy o`rta  ta`lim maktabining   ingliz  tili  fani o`qituvchisi:              Sayfullayeva Dilbar

      

    Taqriz

    Ushbu  metodik  tavsiya  barcha  umumta`lim maktablarining  ingliz  tili  fani o`qituvchilari  hamda

    6-7-sinf  o`quvchilari  foydalanishi  uchun  mo`ljallangan.

    Muallifning  maqsadi  faqat  o`qituvchi bergan  bilimni  mustaxkamlash  emas  balki hozirgi  davr  talabi  asosida o`quvchilarni  ingliz  tilida suhbatlashishga o`rgatish va o`quvchilarni  mustaqil  bilim  olishlarini  rag`batlantirishdir

     

     

    XTMFMTTEB xorijiy  tillar  uslubshunosi  Husenova N.

    Dialogue  1.    Jobs  at  school.

    A: Hello.

    B: Hello.

    A: Do  you  go  to  school?

    B: Yes,  I  do.                                                       

    A: In  what  form are  you?

    B: I`m  in  form 6.

    A: Do  you  know  jobs  at  school?

    B: Yes,  I  do.

    A: What  jobs  do  you  know?

    B: There  are  different  jobs  at  school.  For  example:  the  director,  the teacher,  the  secretary,  the  librarian,  the  school  doctor,  the  cook  and  the  cleaner.

                 Test.  Variant  1. 

                              

    Mos so`zni 

    …  people work in our  school.

    1. a) a lot b) lots c)a lot of   d) lot of
    2. Our teacher  helps  us  to   ...
    3. a) play b) learn c) speak    d) work
    4. The … helps  teachers,  pupils  and 
    5. a) pupil b) secretary c) parents    d) director
    6. The librarian  helps  children  to  … 
    7. a) read b) find c) buy   d) write
    8. The …  cleans  the 
    9. a) cleaner b) cook c) librarian   d) doctor
    10. A …  is  a  person  who  works  in  a  shop  selling  things  to  customers.
    11. a) doctor b)  sales  assistant    c) fireman   d) cook
    12. 7. A person  who  prepares  food  is  a  …
    13. a) cooker b)  doctor   c)  cook     d)  cleaner
    14. 8. A …  stops  fire.
    15. a) fireman b)  cleaner   c)  doctor   d)  teacher
    16. I like  to  speak  English.  I  want  to  be  an  … teacher.

       a)Uzbek   b)English  c)  history   d) geography

    1. 10. My brother  …  English 
    2. a) sing b)  to  sing    c)  sings   d)  is 
    3. I want  to  be  a  …  because  I  like   to  help  sick  people.

    a)teacher   b)doctor   c)photography    d)cleaner

    1. In England  weddings  are  usually  on  a…
    2. a) Sunday b)Monday  c)  Saturday    d)Friday
    3. Girls have  a  …  wedding  dress  in  Great  Britain.
    4. a) white b)  yellow    c)  green    d)  red
    5. My sister  …  with  her  friends  every  day.
    6. a) played b)  plays    c)  to  play    d)  is  play
    7. 15. My father  …  to  work  every 
    8. a) to go  b)  goes    c)  go    d)  going
    9. My uncle  …  tennis  every  day.
    10. a) plays b)  play     c)  is  play   d)  was  play
    11. My sister  …  making  cakes  now.
    12. a) be b)  was    c)  is    d)  am
    13. What do  you  …   to  be?
    14. a) want b)  wants    c) is want  d)  are  want
    15. What subject  do  you  …?
    16. a) play b)  likes   c)  liked   d)  like
    17. I …  be  a  businessman.
    18. a) wants to   b)  want   c)  wanted    d)  want  to

     

    Mos fe’lni  tanlang.

    1. Madina …   Olim`s  sister
    2. a) be b) to be    c) is      d) are
    3. Olima’s mother …  a chef.
    4. a) is b) are c) am   d)to  be
    5. Anvar and Asad  …  Olim’s brothers.
    6. a) is b) are c) am   d) is  not
    7. Olim’s brothers …  pupils.  
    8. a) are b) is c) was   d)is  not
    9. I … two  sister.
    10. a) has b) am  have     c) have  got   d)hasn’t
    • Proverbs.

    East or West, home is best.

    Bulbul chamanin sevar,

    Odam Vatanin.

     

    A good book is a good friend.

    Yaxshi kitob – yaxshi do`st.

     

            Dialogue  2  Let’s  speak  about  jobs.

    A: Dildora,  let’s  speak  about  jobs.

    B: Let’s.

    A: Do  you  know  what  does  the  director  do?

    B: The  director  helps  teachers,  pupils  and  parents..

    A: What  does  the  secretary  do?

    B: The  secretary  answers  the  telephone  and  works  with  letters  and  papers.

    A: What  about  the  librarian?

    B: The  librarian  helps  children  to  find  books.

    A: What  does  the  school  doctor  do?

    B: The  school  doctor  helps  sick  children.

    A: What  about  the  cleaner?

    B: The  cleaner  cleans  the  school.

                    Test.  Variant  2.

     

    Mos  fe`lni  tanlang.

    1.She  …  a  brother.

    1. a) have b)  have  got   c)  has  got
    2. There …  a  kitchen  in  our  house.
    3. a) are b)  be   c)  is
    4. There …  two  living  rooms  in  his  house.
    5. a) are b)  be   c)  is
    6. The living  room  …  next  to  the  dining  room.
    7. a) are b)  be   c)  is
    8. How many  rooms  …  there  in  your  house?
    9. a) are b)  be    c)  is

     

    Mos  predlogni  tanlang.

    1. In villages  people  usually  live  …  houses.
    2. a) in b)  at    c)  of
    3. Yurts are  cool  …  summer.
    4. a) at b)  in       c)  of
    5. One camel  can  take  a  yurt  …  one  place  to  a  new  place.
    6. a) of b)  at   c)  from
    7. A lot  …  people  in  Uzbekistan  have  mud  houses.
    8. a) of b)  at    c)  from
    9. It is  easy  …  make  a mud  house.
    10. a) of b)  on    c)  to
    11. We use  a  telephone  …  talk  to  people.
    12. a) of b)  for    c)  to
    13. We use  cooker  …  cook  meals.               
    14. a) to b)  for    c)  of
    15. I talk  to  my  friends  …  the  telephone.
    16. a) to b)  on    c)  for
    17. You must  tidy  …  your  room.
    18. a) up b)  of     c)  for
    19. The maps  are  …  the  walls.
    20. a) at b)  in     c)  on

           Mos  so`zni  tanlang.

    1. Please , go to  the  …  and  buy  some  bananas.
    2. a) market b)  school     c)  office
    3. How many …  are  there?
    4. a) tea b)  meat       c)  lemons
    5. How much  …  is  there?
    6. a) chocolate b)  vegetable     c) 
    7. A kilo  of  …
    8. a) coca      b)  jam.      c)  sausages.
    9. She …  sweets.
    10. a) like b)  is  like     c)  likes
    11. Markets …  fruit,  vegetables  and    all  kinds  of  food.
    12. a) buy b)  sell      c)  open
    13. There is  …  tea.
    14. a) some b)  any    c)  few
    15. There are  not  …  sausages.
    16. a) some b)  any     c)  little
    17. Is there any  …  in  the  bottle?
    18. a) sausage b)  apples    c)  milk
    19. There is  some  meat …  the  fridge.
    20. a) from b)  of     c)  in

    Don’t  play ball in the street.

    Ko`chada koptok o`ynamang.

    Help your mother in the house works.

    Onangizga uy ishlarida yordamlashing.

              Dialogue  3. I  want  to  be  a..

    A: Barno,  what  do  you  want  to  be?

    B : I  want  to  be  an  English  teacher,  because  I  like  to  speak  English.  What  about  you?

    A:I  want  to  be  a chef,  because  I  like  to  cook  meals.

    B: Do  you  help  your  mother  to  cook  meals?

    A: Yes,  I  do.  My  sister  and  I  help  my  mother  every  day.

    B: What  is  your  favorite  meal?

    A:  My  favorite  meal  is  palov, what  about  you?

    B: My   favorite meal is  manti.

    Test. Variant 3

    1. There … a  lot  of  milk.
    2. a) is b)  are    c)  be
    3. There …  some  bread.
    4. a) are b)  is    c)  be
    5. There …  some  bananas  on  the  table.
    6. a) is b)  to  be    c)  are
    7. There …  some  meat  in  the  fridge.
    8. a) are b)  be     c)  is
    9. There …  any  meat.
    10. a) is b)  isn’t     c)  are
    11. There …  some  apples  on  the  shelf.
    12. a) are b)  is     c)  isn’t
    13. … there  any  milk  in  that  cup?
    14. a) aren’t b)  is     c)  are
    15. There …   some  juice  in  the  fridge.
    16. a) is b)  are    c)  aren’t
    17. There …  an  apple.
    18. a) are b)  aren’t     c)  is
    19. There …  some  cakes.
    20. a) is b)  isn’t    c)  are
    21. There …  an  orange.
    22. a) are b)  is    c)  aren’t
    23. How much  …  they?
    24. a) are b)  is     c)  isn’t
    25. That …  one  hundred  and  fifty  soums.
    26. a) are b)  aren’t    c)  is
    27. Eating a lot  of  sweets  and  chocolates  …  bad  for  your   teeth.
    28. a) are b)  is   c)  isn’t
    29. Which food  …  good  for  your  skin?
    30. a) are b)  aren’t     c)  is
    31. It …  my  mother’s  birthday.
    32. a) are b)  is     c)  aren’t
    33. The box  of  chocolates  …  for  my  brother.
    34. a) is b)  are    c)  be
    35. My sister  …  very  nice.
    36. a) are b)  be    c)  is
    37. My friends  …  very  happy.
    38. a) are b)  isn’t    c)  is
    39. I …  born  in  London.
    40. a) was b)  is    c)  are
    41. He …  born  in  Tashkent.
    42. a) was b)  is    c)  are
    43. Last year  he  …   two  years  old.

    a)are.   b) is .   c) was.

    23 Nine  years  ago  I  …  too  small.

    1. a) am b) is c) was
    2. I … born  in  1990
    3. a) is b) was c) were
    4. Chaplin’s mother …  a  singer.
    5. a) was b) is c)  are

     

    Promise little, but do much.

    Kam va`da ber, ko`p ish qil.

     

    Don’t loose your time for nothing.

    Vaqtingizni bekor o`tkazmang.

    Dialogue  4. About  houses.

    A:  What  kind of  homes do you  know?

    B: I  know  flats, houses , yurts, stone  houses  and  mud  houses.

    A: In which  countries do  people live  in yurts?

    B: In  Karakalpakstan some  people  live in yurts.

    A:  What  kind  of  homes do  people  live  in  Uzbekistan?

    B: In  Uzbekistan  people  live  in  flats, mud  houses  and  brick   houses.

    A:  What  do  you  know  about  mud  houses?

    B: Mud  houses  are  cool  in  summer  and  warm in winter.

    A: What    about  brick  houses ?

    B: They  are  very  strong.

    A:  Thank  you . Good  bye. 

    B: Good  bye.

    Test. Variant 4.

    Mos  predlogni  tanlang.

    1).You  should  eat  a lot …  fresh   fruit .

    1. a) of b)  at   c)  on

    2 ).A  lot  …  sweets  are  bad  …  your  teeth.

    1. a) of/ of b) of /  for  c)   for/for

    3 ). You  shouldn’t  eat  …  different  time.

    1. a) of b) for c) at

    4 ). I  have  bread  and  butter  …  breakfast .

    1. a) of b) for c)  at                               

    5).He  gets  up  …  six  o’clock.

    1. a) for b) of  c)  at

    6).  There  are  many vegetables  …  the  fridge.

    1. a) of b)  in   c)    for 

    7).We  should   go  …  bed   …   time .

    1. a) of/ for b) for / of    c)  to/on

    8).You   should  get  …       ….     time.

    1. a) of/ at b) up/on  c)  up / for 

    9).What  do  you  do  …  your  holiday?

    1. a) on  b)  of   c)    for 

    10). Please ,  come  ...  my  birthday  party.

    1. a) on b)  for     c)    to

    11).I  like  to  work  …  the  garden.

    1. a) in b)   at     c)  for 

    12).   Look  …   the  photos.

    1. a) at b) for     c)   of

    13).   I want  you  …  say  “Hello”   to  everybody.

    1. a) of b) to     c)  for 

    14).  I  want   him  …  jump  10  times.

    1. a) for b) to c) at

    15).  …   spring  we  have  Navro`z  holiday.

    1. a) At b) Of    c) In

    16).  …   England  some  places  have  pancake  races.

    1. a) At b) Of    c)  In  

    17).  It’s     fun  …   watch  pancake  races.

    1. a) to b) at    c)   for 

    18). I  like  …  make  pancakes .

    1. a) of b) for     c)   to

    19). The  capital  …  England  is  London.

    1. a) of b)  at    c)   in  

    20). People  …   Uzbekistan  eat  palov  often  it  makes  them  strong .

    1. a) at b) for     c)   of

    21).  I  want  …   cook  palov.

    1. a) of b)  for    c)   to

    22).  Buy  ingredients  …  palov.

    1. a) for b) of      c)   at

    23).  My  grandparents  moved  …  a   village  last  year.

    1. a) of b)   to       c)   at

    24). We  have  English  …  Monday.

    1. a) on b)  of     c)   at   

     25).  I  am  …   Uzbekistan.

    1. a) for b)  of     c)  from

    Don’t waste your time doing nothing.

    Bekorchi ishlar bilan vaqtinggizni yo`qotmang.

    There is no smoke without a fire.

    Olovsiz  tutun  bo`lmas.

                      Dialogue 5  . To  be  healthy...

    A:  What  should  you  eat to be  healthy?

    B: We should   eat   fresh  fruits  and  vegetables.

    A: What  shouldn’t  you  eat  to  be  healthy?

    B: We  shouldn’t   eat  a  lot  of  sweets  and  chocolates,   because  they  are  bad  for  our  teeth.

    A: Which  food  is  good  for  your  bones ?

    B: Eggs  and  milk  make  our   bones  strong .

    A: Which  food  is  good  to  be  strong ?

    B: Meat ,  eggs , fish , cheese and  milk  make  us  strong.

                Test .  Variant  5.

    Mos  so’zni  tanlang.

    1). I  didn’t  have a new  car  …   year.

    1. a) last b)   every   c)   this

    2).We   … football  last Sunday.

    1. a) play b)   plays   c)   played

    3 ).  I   …   a  new  school  bag  last   year .

    1. a) has b)   have    c)   had

    4 ). I  … to  go  to  my   grandmother   yesterday .

    1. a) want b)  wants    c)   wanted

    5 ). I   …  with  my  brother  last  summer .

    1. a) swam b)   swim   c)   are  swim

    6 ).  My   parents  want  …   to  be  a  teacher.

    1. a) my b)   I    c)   me

    7 ) .They   …   speak  to  him  for  some  days.

    1. a) don’t b)   didn’t    c)   does  not

    8 ). Don’t  …  ball  in the  street.

    1. a) play b)   plays  c)   played

    9 ). At  that  time  she  …   to  be  a  cook.

    1. a) decide b)   decided   c)   decides

    10). I    want    …   to  play  with  me.

    1. a) he b)   his   c)   him

    11). When  he  was  four  he  …   a  cat.

    1. a) had b)   have  c)   has

    12 ). If   it’s   hot  we    ….  a   tent.

    1. a) has b)   had   c)   have

    13 ). This   classroom  …     good.

    1. a) looks b)    look   c)   is 

    14 ).The   flowers   …   good.

    1. a) smell b)   smells   c)    is  smell

    15 ).What  did  you  …   last   Sunday?

    1. a) do b)   did  c)does

    16 ). A  sick   man  …  to  Avicena    and  asked  for  help.

    1. a) come b)   comes   c)   came

    17 ). Pour  some   mixture  … frying   pan.

    1. a) near b)   far  from    c)   into

    18 ). Don’t  … when  you  eat .

    1. a) talk b)   talked  c)  to 

    19 ). At  school  we  can  eat  in  the  …

    1. a) classroom b)   room   c)   canteen

    20 ).There    are  …  countries   in  the  North  American    continent.

    1. a) tree b) two c) four

    21 ). Kiwis   …   in    New   Zealand.

    1. a) lives b)   are  live  c)   live

    22 ).Scotland   is  to  the  …   of   England.

    1. a) north b)   south    c)     west

    23 ).The    …   could  not  swim.

    1. a) fish b) crocodile     c)   monkey

    24 ).The  …  of  Scotland  is   Edinburgh.

    1. a) capital b)   population  c)   area

    25 ).The   Severn  is  longer  …  the  Thames.

    1. a) from b)   near    c)   than

     

    Don’t talk much when you go in the street with your friends.

    O`rtoqlaringiz bilan ko`chada ketayotganda ko`p gapirmang.

    Be kind to birds and animals.

    Parranda va hayvonlarga mehribon bo`ling.

     

    Dialogue 6 .   About  the  UK .

    A: How   many  countries  are  there  in  Great  Britain ?

    B: There  are  three countries    in  Great  Britain.

    A: What  are  they?

    B: They  are  :  England ,  Scotland  and   Wales.

    A:  And  how  many  parts  has  the  United  Kingdom  (the  UK)?

    B:  The United  Kingdom  has  four  parts.

    A: What  are  they?

    B: They  are  :  England ,  Scotland  ,   Wales  and Northern  Ireland.

    A: What  is  the  full  name  of  the  United  Kingdom ?

    B: Its  full  name  is  the United  Kingdom  of  Great  Britain  and Northern  Ireland.

    A: What  is  the capital   of   the United  Kingdom ?

    B: The  capital  of  the  United  Kingdom  and  England is London.

    A: What  is  the capital   of   Scotland ?

    B:  The capital   of   Scotland  is  Edinburgh.

    A: What  is  the capital   of   Wales ?

    B:  The capital   of   Wales  is  Cardiff.

    A: What  is  the capital   of   Northern  Ireland ?

    B:  The capital   of   Northern  Ireland  is  Belfast.

    A: How  many  main  nationalities  are  there  in  the United  Kingdom ?

    B: There  are four  main  nationalities  in the  United  Kingdom .

    A: What  are  they ?

    B: They  are  :  English ,  Scots, Irish and  Welsh.

    A: Thank  you , good  bye.

    B: Good  bye.

    Test .    Variant   6.

    Mos   so`zni  tanlang.

    1. Hold your  spoon  …  right   hand.
    2. a) on b)   of         c)  with
    3. I can  see   a  spoon  …  the   picture.
    4. a) on b)   of                  c)  in
    5. Do you  know  …   English  habits.
    6. a) from        b)   of                  c) about

    4).  London  is   the  capital  …  the  UK  and  …  England. 

    1. a) on / from b)of/ of            c)  with / on

    5).  The  giraffe  was  the  tallest  animal  … the  zoo.

    1. a) on b)   of          c)  in

    6).  They  went  …  boat  up  the  Amazon  river.

    1. a) by b)   of                    c)  with

    7). The  most  famous  river  is  the  Thames  …  London.

    1. a) on b)   of                        c)  at

    8).  The  capital  …  the  USA   is  Washington.

    1. a) of           b) in                         c)  with

    9).  ….   winter  we  play   snowball.

    1. a) on b) in                         c) at

    10).  We  can  make  notebooks  …   recycled   papers.

    1. a) from b) of                         c)  with

    11).  Children  can  do  a lot  of  good  things  …  save  our  world.

    1. a) on b) in                         c) to

    12).   It  is  very  important  …   recycle  paper  and  bottles.

    1. a) b) of                         c)  with

    13).   Trees are  very  important  …  us .

    1. a) on b) for                        c)  with

    14).   We  must  take  care  …   trees .

    1. a) on b) in                         c)  of

    15).  I   got  …   late  last  Sunday.

    1. a) up b) in                         c)  at

    16).  You  must  tidy   …   your   room  every  day.

    1. a) on b) up                         c)  of

    Mos          so`zni       tanlang.

    17).   When  they   were  …    the   room ,   their   granny  phoned .

    1. a) dusting b) dust                         c)  dusts

    18). At    9 a.m.      last   Sunday   Olim  was  …   the    carpet .

    1. a) cleaning b) clean                 c)  cleans

    19).  …   Monday  at  7 a.m.   I    was   going  to  school.

    1. a) every b) last                       c)  with

    20).  You  should  not  eat  …  biscuits  and  chips.

    1. a) lot b) lots                      c) a  lot  of

    21).  If    you  …   healthy  food  you  can  be  healthy.

    1. a) eating          b) eat                     c)  eats

    22).  …   more   fresh   food   and   vegetables.

    1. a) Eat b) Eats                      c)  Is  eat

    23).  A   lot   of   British   families   have  “ bird  tables”   in   …   garden .

    1. a) they b) his                       c)  their 

    24).   For   many  years   in   the  desert  …  were  the  only  of  transport.

    1. a) dogs b) camel                     c) camels

    25).  The    bus    stop  is  …  to  the   market .

    1. a) next        b) about                      c)  centre

                    Proverbs.

    First  think , then  speak.

    Avval  o`yla , keyin  so`yla.

       Better  late  than  never.

    Hechdan  ko`ra  kech ham yaxshi.

     

         Dialogue  7 .I  usually  …    

                                    

    A:  When  do  you  usually   get   up  ?

    B:  I  usually   get   up   at   6  o’clock .What   about you ?

    A:  I  usually   get   up  at   half  past  six . What  do  you  do  in  the  morning ?

    B:  I  wash up ,  brush  my  teeth  ,  tidy  up   my  room ,  do  my  morning  jerks  and   have  my  breakfast. 

    A:  Do you help your mother to make breakfast?

    B:  Yes ,  I  do.  I  help   my  mother  to  make  breakfast  and  to  sweep  our  garden.

    A:  With  whom  do  you  go  to  school ?

    B: I  go  to  school  with  my  little  sister . She  is  in  form  two .

    A:  What  do  you   do  after  classes ? 

    B:  After   classes  I   go  home ,  wash  my  hands ,  have  dinner ,  do  my  homework ,  then   I   play with  my  friends   and  help  my  mother.

    A:  What  do  you   do   in  the  evening ?  

    B:  In  the  evening   I  wash  my  hands  and  help  my  mother  to  make  supper . Then we have   supper  with  our   family .

    A:  What do you   do  after  supper?

    B:  After  supper  I wash  dishes ,  watch  TV   and  play  chess  with  my  father.

    A:  When do  you  usually  go  to  bed?

    B:  I  usually   wash  my  hands,  brush  my  teeth  and  go  to  bed  at 9  o’clock .

    A: Thank  you .  Good bye .

    B:  Good  bye .

     

    Keys  of  the  tests.

    Variant 1.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    c

    b

    d

    b

    a

    b

    c

    a

    b

    c

    b

    c

    a

    b

    b

    a

    c

    a

    d

    d

    c

    a

    b

    a

    c

    Variant 2.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    c

    c

    a

    c

    a

    a

    b

    c

    a

    c

    c

    a

    b

    a

    c

    a

    c

    c

    c

    c

    b

    a

    b

    c

    c

    Variant 3.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    a

    b

    c

    c

    b

    a

    b

    a

    c

    c

    b

    a

    c

    a

    c

    b

    a

    c

    a

    a

    a

    c

    c

    b

    a

    Variant 4.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    a

    b

    c

    b

    c

    b

    c

    b

    a

    c

    a

    a

    b

    b

    c

    c

    a

    c

    a

    c

    c

    a

    b

    a

    c

    Variant 5

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    a

    c

    c

    c

    a

    c

    b

    a

    b

    c

    a

    c

    a

    a

    a

    c

    c

    a

    c

    a

    c

    a

    c

    a

    c

    Variant 6.

    1

    2

    3

    4

    5

    6

    7

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    20

    21

    22

    23

    24

    25

    c

    c

    c

    b

    c

    a

    b

    a

    b

    a

    c

    a

    b

    c

    a

    b

    a

    a

    b

    c

    b

    a

    c

    c

    a

     

    Titles

    Page

    1

    Dialogue  1.    Jobs  at  school.

    1

    2

    Test.  Variant  1. 

    2

    3

    Dialogue  2  Let’s  speak  about  jobs.

    4

    4

    Test.  Variant  2.

    5

    5

    Dialogue  3. I  want  to  be  a..

    8

    6

    Test.  Variant 3.

    8

    7

    Dialogue  4. About  houses

    11

    8

    Test.  Variant 4.

    12

    9

    Dialogue 5  . To  be  healthy...

    15

    10

    Test.  Variant 5.

    16

    11

    Dialogue 6 .   About  the  UK .

    19

    12

    Test.  Variant 6.

    21

     

     

     

     

    Foydalanilgan  adabiyotlar.

    Lutfulla Jo`rayev,  Svetlana Khan,  Rozaliya Ziryanova,  Ludmila Kamolova,  Mahprat Abdullayeva,  Ludmila Tsoy,  Klara Inoganova,  Larisa Matskevich,  Rimma Ambartsumyan.

    “FLY  HIGH  ENGLISH  6”

    Classbook.

     

    “FLY  HIGH  ENGLISH  6”

    Teacher’s  Book

    Ma`lumot joylangan vaqt:  14-04-2015, 09:06   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati

     

    O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi Vazirligi

    Navoiy viloyati Qiziltepa tumani XTMFMTTEB

    Metodik kabineti

    Qiziltepa tumani 26-maktab

    geografiya fani o’qituvchisi

    Ismoilova Norbegimning

    “JAHON MAMLAKATLARINI O’RGANISH”

    mavzusidagi ish tajribasidan

    metodik tavsiya

     

     

    Navoiy - 2014

     

    Tuzuvchi:                                         Ismoilova Norbegim -  Qiziltepa tuman

                                                              26- umumiy o‘rta ta’lim  maktabi

                                                            geografiya  fani o‘qituvchisi                          

     

    Taqrizchi:                                 Xudoyberdiyeva T- Qiziltepa tuman XTMFMTTEB

              Tabiiy fanlar metodisti

    Ushbu metodik tavsiya  o‘qituvchilar  uchun  geografiya  darslarida Jahon mamlakatlari iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasini o’rganishda yaqindan yordam beradi. Quyidagi metodik tavsiya o’quvchi va talabalar ilmiy salohiyatini yuksaltirish  va dars  samaradorligini  oshirishga  qaratilgan.  Qiziqarli ma’lumotlar o‘quvchilarni  mustaqil  fikrlashga, aqliy faoliyatini  peshlashga,  eng  muhimi,  geografiya  fanini  yanada  qiziqarli  ekanligini  ko’rsatib berishga xizmat qiladi. Geografiya fani bo‘yicha eng so’nggi,  zamonaviy, ilmiy ma’lumotlar va  pedagogik tavsiyalar bilan boyitilgan. Bu ilmiy majmua geografiya fani  o‘qituvchilari uchun ta’lim jarayoni  samaradorligini oshirishga yordam  tariqasida  tuzildi.

    Navoiy viloyati Qiziltepa tuman XTMFMTTEB metodika kabineti ilmiy kengashining 2014-yil            oyidagi  N%          sonli qarori bilan foydalanishga tavsiya etildi.

    Dunyo mamlakatlarini bilish-inson

    aql-zakovatining manbayi va ko’rkidir.

                                           (Leanardo da Vinchi)

    Kirish

           Geografiya -  tabiiy  fanlar sultoni. U   ulkan,  saxiy, ulug‘vor  va   betakror  Yer   deb   atalmish  hayot   makoniga  aylangan  borliqni   o‘rganuvchi   fandir.

         Respublikamiz mustaqillikka erishgach geografiya ta’limida ham keskin  o‘zgarishlar   ro‘y   berdi. Maktabda  geografiya  fanini o‘qitish  mazmuni  tubdan  o`qardi va  boyidi.

           Uni  chuqur  o‘rganish  uchun keng  imkoniyatlar yaratildi.  Ta’lim  tizimdagi o‘rganishlar umumiy o‘rta ta’lim maktablari oldiga muhim vazifalarni  qo‘ymoqda.  Bu vaziyfalar  yoshlarni  har  tamonlama barkamol, ma’naviy  yetuk, mustaqil  fikrli,  milliy  qadryatlarni  qadrlaydigan,  ilmi,   ijodkor,  nozik  didli  qilib  tarbiyalashni, o‘qituvchilardan ijodiy  izlanishni, fidoiylik ko‘rsatishni  talab   etmoqda.  

           Geografiya  darslarini  o‘z  shogirdlariga  o‘rgatayodgan  har  bir  o‘qituvchi  dars jarayonida turli harakatlardan foydalanish bilan bir qatorda qo’shimcha adabiyotlardan  foydalanib borsa, o‘quvchida  bu  fanga doir  bilim va malakalar  oshib  boradi.  Zamonaviy ma’lumotlar va qisqa, qiziqarli tezislar asosida  tashlik  etilgan  dasr  o‘quvchilar  ongini,  tafakkur  qobiliyatini  oshirishga  xizmat  qiladi. 

           Ushbu qo‘llanmani yaratishdan maqsad  zamonaviy  dasr  tizimiga  yangi  pedagogik texnologiyalarni olib kirish, bunda o‘qituvchi va o‘quvchining fanga   bo‘lgan yondashuvini ilmiy – ijodiy  tashkil etishni bosh  omil qilib olingan.

           Ushbu metodik tavsiyadan geografiya o‘qituvchilari darslarida va  o‘z  o‘quvchilarini  fan  olimpiadalariga  tayyorlashda  foydalanishlari  mumkin.

    Ufq uzoqligini aniqlash.

    Geografiyada ufq /gorizont/ deganda shartli ravishda yer bilan osmon tutashub turuvchi chiziq tushuniladi.

    Insonning (bo’yi 2m deb qabul qilingan)ufq (gorizont)tomonlarini , uning chegarasini ko’rish 

    Imkoniyati cheklangan. Masalan: 2m balandlikda  inson  5km radiusli joyni ko’ra oladi.

    Bunday muayyan joyni ko’rish imkoniyati geometrik  formula asosida topiladi.

    A-nuqta- inson turgan joy

    B-nuqta- ufq chegarasi deb olsak AB=

    Bunda R- yer radiusi

    h-inson turgan joy balandligi (yer radiusi- 6371km)

    shu asosda turli balandliklarda ko’rish uzoqligi quyidagi  jadvalda berilgan.

    Balandlikka chiqqan sari ufq (gorizont) chegarasining kengayish jadvali

    t/r

    Balandlik (m)

    Ufq(gorizont)radiusi (km)

    1

    1

    3.6

    2

    2

    5

    3

    10

    11

    4

    20

    16

    5

    50

    25

    6

    100

    36

    7

    200

    50

    8

    1000

    113

    9

    5000

    252

    10

    10000

    357

     

    Suv sarfini topish bo’yicha masalalar

    Agarda daryo oqiminihg tezligi-0.2m/sek ga, o’zanning ko’ndalang kesimi-25m³ ga teng bo’lsa,daryo suv sarfini aniqlang?

    Yechish :

    Suv sarfini topish formulasi  - Q=F*V                  bunda Q-daryo oqimi suv sarfi

                                                                                   V-suv oqimi tezligi-0.2m/sek

                                                                                  F- daryoning ko’dalang kesimi -25m³

    Q =F*V=25m³*0.2m/sek=5m²sek

    Agarda daryo suv sarfi-28 m³/sek,o’zanning ko’ndajang kesimi -70m²bo’lsa, daryo oqimi tezligini toping?

    Yechish :

    Q – 28m³/sek

    F - 70m²

    V =?

    Q =F*V;     V = Q/F =28m³/sek/70m² = 0.4m/sek

     

    O’zbekistonda  Grigoriy taqvimiga  1918 yil  1-fevraldan o’tilgan.

     

    9-sinf uchun ma’lumotlar:

    204 ta turli mamlakatlarning davlat bayroqlarining  20 tasida hayvonlar tasviri ko’p uchraydi.

    Ayniqsa , sher  va burgutlar tasviri ko’p uchaydi. Mas:Meksika bayrog’ida tumshug’da ilonni ushlab turgan burgut tasvirlangan. Sayyoramizdagi  200dan ortiq davlatdan 12tasi(6.2%)ning bayrog’ hamda 13tasi (6.7%) ning gerbida yarim oy ramzi tushirilgan. Bu davlatlarning asosiy qismi Osiyo qit’asida joylashgan bo’lib, ular asosan islom diniga e’tiqod qiladi.Islom dinida  yarim oy muqaddas timsol bo’lish bilan birga , yangilanish, yangi kunning boshlanishi sifatida qadrlanadi. 34% davlatlarning gerbida (65ta) qushlar tasviri tasvirlangan. Bu qushlar orasida burgut, kabutar, laylak va baliqchiqushlar ko’p. Qariyb 20% (39ta)dan ortiq davlatning gerbida ,4%(8ta)dan ortiq davlatlarning bayrog’da burgutning tasviri aks ettirilgan.Burgut tasviri asosan Afrika,Yevropa, Janubiy-sharqiy Osiyo davlatlari gerbida ko’proq aks etgan. 43%(84ta)davlatlarning gerbida ,qariyb 5%(9ta)davlatlarning bayroqlarida turli hayvonlar tasvirlangan. Bular orasida asosan sher, yo’lbars,sigir,ot,fil,arxar,zebra kabi hayvonlar tasviri keng qo’llanilgan.Bular ichida eng birincni o’rinni sher egallagani holda, jahondagi 18%(34ta)davlatning gerbida uning tasviri tushirilgan. Sher tasviri  Afrika, Yevropa, Janubiy- sharqiy Osiyo davlatlarigerbida ko’p tasvirlangan.Bu  qit’a va mintaqa xalqlarida sher va burgut  jasurlik va botirlik timsili sifatida e’tirof etilgan.

    Sharqiy Timor, Gvatemala, Gveniya davlatlari gerbida  qilich  va o’qotar  miltiq , Jibiti gerbida qilich va qalqon , Gaiti gerbida zambarak bolta,baraban va gorn tasvirlangan. Mozambik gerbida avtomat va Panama gerbida miltiq  aks etgan. Kot-D ‘Ivuar gerbida filning bosh qismi tasvirlangan,bu davlat kop fil suyagini eksport qilgan.Argentina , Kuba, Gaiti gerbida  qalpoq tasviri tushirilgan.Sababi, qadimda O’rtayer dengizi bo’ylarida yashagan fridiy xalqlari uchun bu qalpoq  ozodlik timsoli bo’lgan. Iroq va Misr davlatlarining gerbi  bir- biriga juda o’xshash bo’lib, faqatgina gerblarining markaziy qismida aks etgan qalqonlardagi  ranglarning gorizontal va vertikal ekani hamda Iroq gerbidagi qalqonda yulduzcha va boshqa belgilarning borligi orqaligina ajratish mumkin.

             Hamma mamlakatda “shahar” tushunchasi har xil. Masalan: Daniya, Shevetsiya,Finlandiya da  200 kishidan ortiq,Germaniya, Fransiya Kubada  2000 kishi, Kanada va Avstraliyada  1000 kishidan ortiq, Meksikada 2.5ming kishi, Avstriya, Hindiston, Eron , Madakaskarda  5000 dan, O’zbekistonda 7000 dan ortiq, Shversariya , Malayziya da  10000dan, Nigeriyada  20000dan, Yaponiyada  30000dan, Janubiy Koriyada  40000dan ortiq kishi istiqomat qiladigan , shahar turmush tarzi aks etgan aholi manziliga shahar maqomi beriladi.

               G’AYRIODDIY DAVLAT RAMZLARI.

    O’z davlatiga ega bo’lmagan lo’lilarning ham bayrog’I bor. Bu bayroq 1971 yilda Londonda bo’lib o’tgan 1-Jahon lo’lilar kongressida qabul qilingan.Bayroq ikki rangdan iborat-tepasi ko’k, pasti yashil rang. Ular osmon va yer ramzlarini bildiradi. Bayroq markazida qizil g’ildirak tasvirlangan., ilmiy tilda u dxarmachakra deyiladi, bu lo’lilarni Hindoariy kelib chiqishidan dalolat beradi. Sunga o’xshash dxarmachakpa Hindiston bayrog’da ham mavjud. Sharqiy Yevropa lo’lilari g’ildirak o’rniga otning bosh qismini tushirish taklif etilgan.

          Bayroqdagi ranglar o’z o’rnini o’zgartiradigan dunyodagi yagona bayroq bu Filippin bayrog’dir. Mamlakatda tinchlik bo’lsa ko’k rang tepada, mamlakat urush ostonasida bo’lsa qizil rang tepada bo’ladi.

         Gretsiya davlatining madhiyasi 2 kupletdan iborat, u 158 so’zdan iborat bo’lib  1865 – yildan davlat madhiyasi hisoblanadi. Madhiya Dionisios Solomos tomonidan yozilgan. Bu dunyodagi eng uzun madhiya hisoblanadi. Bu madhiya har bir Olimpiada o’yinlarining ochilish va yopilish marosimlarida yangraydi.

              Yaponiya rasmiy davlat  gerbiga ega bo’lmagan yagona davlatdir. Ba’zan chet el pasportlariga gerb o’rnida imperator uyining emblemasi qo’yiladi. Ushbu emblemaning ko’rinishi ikki qanotli sariq 16ta gulbargli xrizantema gulidan iborat.

                 Men  orolining bayrog’ eng keksa bayroq hisoblanadi. Oxirgi marta ushbu bayroq ko’rinishi 13- asrda o’zgartirilgan. Bayroq rasman 1971-yilda qabul qilingan. Bayroqda 3ta yugirib ketayotgan oyoq (triskelion, grek tilida 3 oyoqdayuruvchi ma’nosini beradi) ramzi tushirilgan. Ushbu oyoqlar doimiy harakat , rivojlanish va barqarorlikni bildiradi.

            JAHON DAVLATLARI HAQIDA MA”LUMOTLAR.

    SAUDIYA  ARABISTONI- Janubiy- G’arbiy Osiyodadi davlat. Arabiston yarimorolidagi Hijloz, Najd, Asir  yerlarini 926-yilda yagona davlatga birlashtirgan ibn Said nomi bilan “Saud yeri” – “Saudiya” deb atalgan. Saudiya Arabistoni OPEKka a’zo. Mamlakat neft zahirasi butun dunyo

    Neft zahirasining 20- 25% ni tashkil etadi, mamlakatda birorta ham daryo yoq, bu davlat chuchuk suvni Filippindan sotib iladi.

          SINGAPUR-Lanubiy-Sharqiy OSIYOdagi shahar va kichik davlat, orol nomi hindcha singa –“sher”, “pur” – shahar , ya’ni “sher shahri “ , herkent” degan ma’nolarni anglatadi. Mamlakat maydoni- 620km. Moskva shahri maydonining 2/3 qismini egallaydi. Bu davlat maydoni uzunasiga 42km, eni- 22km. Singapurning rasmiy tillari- 4ta :tamil, xitoy, malay, ingliz. Singapurda 20orollar evasiga o’zining surati tushirilgan pochta markasi chiqarish mumkin.

        GVINIYA- Afrikada eng ko'p uchraydigan nom. Berber tilida “qora tanli kishilar” degan ma’noni bildiradi. Sudan zanji , xabash, lotincha  negr so’zlari ayni shu ma’noda bo’lib , Gveniya nomi ushbu so'zdan kelib chiqqan.

             MAROKASH – arab tilida al –Mag’rib ya’ni “ g’arb “ degan ma’noni bildiradi . Afrikadagi davlat nomi . Maydoni -446550 km ² ( maydoni bo’yicha dunyoda 57 – o’rin ) .Aholisi – 32,4 mln kishi .       PERU -  Ispaniya  Qiroligining noibi qurdirgani bois “ Qirollar  shahri “ deb atalgan . Lima – 1821 –yildan Peruning poytaxti .” Pumak “  “koxin “ , “folbin “ so’zining o’zgargan shakli . SHaharga 1535 –yilda ispanlar asos solgan .

           YAPONIYA –yaponlar o’z yurtlarini Nippon deb atashgan . Bu nom 2 ieroglifcha belgidan tarkib topgan bo’lib , birinchisi – “Quyosh “ , ikkinchisi “asos “ ya’ni Yaponiya to’g’ridan – to’g’ri tarjima qilinganda  “Quyoshning ildizi “dedgan ma’noni bildiradi . yaponiya keksa yoshdagi  aholining ko’pligi bo’yicha dunyodagi  37 mamlakat orasida 1- o’rinni egallaydi .Mamlakatdagi qariyalar soni – 30 mln  65 yoshdan katta aholining 20.1 foizini tashkil etadi . Bu ko’rsatkich Italiyada 19.7 , Germaniyada 18.8 foizga teng . 2000 – yilda keksalar 17 foizni tashkil etgan , 2025 –yilda bu ko’rsatkich 40.5 foizni tashkil etishi kutilmoqda .

              FRANSIYA –“ Franklar mamlakati “ degan so’z . German qabilalariga mansub franklar 5 –asrda shu yerda o;rnashib qolgan . fransiyaga har yili 75 mln . dan ortiq sayyoh tashrif buyuradi . U jahondagi eng ko’p sayyoh qabul qiladigan davlatdir . Bu davlat 1793 –yil 24 – iyunda Respublika deb e’lon qilingan .

             ISTAMBUL –Turkiyaning yirik port shahri . Qadimgi nomlari Izantiya , Konstantinopol , Sangrad . SHaharga kirmoqchi bo’lgan greklar turk chegaralariga : “ Istin polis “ ( shahr ichiga borayapmiz ) deb javob qilishgan va bu jumla shahar nomi bo’lib qolishiga sabab bo’lgan . 1918 – 23 yillarda TUrkiya poytaxti bo’lgan .

     

           

     MAMLAKATLAR NOMI QANDAY MA”NONI BILDIRADI ?

       1.Norvegiya –“shimoliy  yo’l mamlakati “

     

    2.Vetnam va Avstraliya -  “janubiy mamlakat “

     

    3.Ekvador – Janubiy Amerikadagi hudidini ekvador kesib o’tgan mamlakat.

     

    4.Avstriya –nemis tilidagi “osterreyx “ – ya’ni  “ sharqiy mamlakat “ degan ma’noni bildiradi .

     

    5.Tuvalu –Tinch okeanidagi mitti davlat , uning ma’nosi “8 ta yonma –yon turgan orollar “ degani .

    6.Niderlandiya –“ pastlikdagi mamlakat “

    7.Iroq – “pasttekislik “

    8.Gaiti – “tog’li mamlakat “

    9.Braziliya –“ pau –brazil ( qizil ) daraxti “ nomidan kelib chiqqan .

    10.Mali –Afrikadagi davlat .Davlatning nomi mahalliy malinklar tilida “ begemotlar mamlakati “ degan ma’noni bildiradi .

    11.Bamako –Mali davlatining poytaxti , uning ma’nosi “tumsoq yelkasidagi qishloq “ degan ma’noni bildiradi .

    12.Kampala – Afrikadagi Uganda davlatining poytaxti ,ma’nosi “antilopa “ so’zidan olingan , ushbu hudud mazkur hayvonga boy ekanligini anglatadi .

    13.Somali-Afrikadagi davlat , uning nomi “ sao somao “mahalliy aholi tilida  “ bor sigirni sog’ “ degan ma’noni bildiradi .

    14.Ispaniya – “quyonlar qirg’og’i “

    15.Kamerun –Afrikadagi davlat , shu nomli vulqon  no’mi bog’liq  .

    16.Namibiya –Afrikadagi cho’l nomi bilan bog’liq .

    17.Afrikadagi Niger , Nigeriya ,Senegal , Gambiya , Kongo , Janubiy  Amerikadagi Paragvay davlatlari shu nomdagi daryolar n omi bilan  bog’liq .

     18.Hindiston –hind daryosi , chad davlatining nomi esa shu nomdagi ko’llardan “ ko’chirilgan “

    19.Tanzaniya –Afrikadagi Tanganika ko’li va Zanzibar orollar  birgalikda davlat  nomining kelib chiqishiga sabab bo’lgan .

    1. Markaziy Amerikadagi Kuba , Yamayka , Trinidad va Tobago , Barbados , Grenada , Yevropadagi Irlandiya , Islandiya, Buyuk Britaniya , Matla  , Osiyodagi  SHri –Lanka , Filippin davlatlari ular joylashgan orollar nomi bilan atalgan .

     

    21.URUGVAY-Janubiy Amerikadagi  daryo nomi bilan bog’liq bo’lsa-da, mahalliy hindular tilida “Qushning dumi” degan ma’noni bildiradi.

    1. GVATEMALA-Markaziy Amerikadagi davlat, uning ma’nosi “CHirigan daraxt” degan ma’noni bildiradi.
    2. RUMINIYA- lotincha Poma (“Rim”), Italiyaning poytaxti nomidan kelib chiqqan.
    3. PANAMA- “Kapalak” degani.

    25.TAILAND- “Taylar mamlakati”degani.

    1. BURKINA FASO- Afrikadagi davlat, mahalliy mosi qabilasi tilida “maqtasa arzigulik odamlar” ma’nosini, uning poytaxti UOGADUGU-“xush kelibsiz” degan ma’noni anglatadi.
    2. LIBERIYA- Afrakadagi davlat, ma’nosi “Ozodlik mamlakati”.
    3. Tincn okeanidagi mitti VANUATU RESPUBLIKASIning nomi “Hozirda ozod va bundan keyin ham albatta mustaqil bo’ladigan mamlakat” ma’nosini anglatadi.
    4. SAUDIYA ARABISTONI- unga 1926- yilda asos solgan qirol IBN SAID nomi bilan bog’liq.
    5. KOLUMBIYA-Yangi Dunyoni kashf etgan Xristofor Kolumb nomi bilan bog’liq.
    6. SANTO- DOMINGO - Dominika Respublikasi poytaxti, u ispancha “santo”- “muqqaddas” , “Domingo” – “YAkshanba” ya’ni  “Dam olish kuni”  ma’nosini bildiradi., shaharga 1496- yili ispanlar IZABELLA  nomi  bilan asos solingan,  shahar 1844-yildan buyon poytaxt bo’lib kelmoqda

    32/venesuela-Kichik Venetsiya(ispancha).

    33.Anqara-Turkiya Respublikasi poytaxti.”Karvon-saroy”, “bekat”ma’nosidagi langar so’zi

    Anqara atamasining kelib chiqishiga sabab bo’lgan. 1923-yil 13-oktabr kuni Turkiya poytaxti Istambuldan Anqaraga ko’chiriladi.1930-yili Angora nomi Anqara nomi bilan almashtiriladi.

    34.Buenos-Ayres- 1526-yilda asos solingan Argentina Respublikasining poytaxti,uning ma’nosi “Trinidad muqaddas shahri va Bibi Mariyam yoqimli shamollar porti”degan ma’noni bildiradi.Unga ispan konristadori Redro-de Mendos asos slogan,shahar 1880-yildan buyon mamlakat poytaxti.

    35.Paragvay-Janubiy Amerikadagi davlat.Guarani tilida Paraguay-“azim daryo”demakdir.

    Paragvay-Janubiy Amerikadagi rasmiy 2til(ispan va guarani)foydalaniladigan yagona  va

    Ispaniyadan mustsqillikka  erishgan ilk mamlakatdir.

    36.Kanada-rasmiy timsoli sifatida qunduz  1975-yil 24-martda belgilangan .Mamlakat nomi Taito qabilasi tilida “subanasan”(mahalliy yer) degan ma’noni anglatadi.

    37.Bahrayn-Fors qo’ldig’dagi orolda joylashgan davlat,u arabcha “ikki dengiz” ya’ni atrofi

    2 dengiz bilan o’ralgan orol ma’nosini  bildiradi,davlat 1971-yil 15- avgustda mustaqillikka erishgan.

    38.Efiopiya poytaxti  Addes- Abeba amxara tilida “bahor guli”ma’nosini angladadi.Shaharga 1887-yili asos solingan, 1889-yildan buyon Efiopiya poytaxti  hisoblanadi.

    39.Rim-Italiya Respublikasi poytaxti, asl nomi Rumo-hozirgi Tibr daryosi nomidan olingan.Rim-“abadiy  shahar” iborasi uning yasama nomi. Uni “Bo’ri emizib o’stirgan bolalar Romil va Rim –miloddan 750 yil ilgari bunyod etgan”degan  afsona ham mavjud. 1870-yili 2-oktabrdan Rim Birlashgan Italiya Qirolligi, 1946-yildan Italiya Respublikasi poytaxti.

    40.Argentina-Janubiy Amerikadagi davlat.Argentina davlati 16-asr o’rtalarida bu yerga kelgan ispan bosqinchilari  mahalliy aholi –hindular qo’lida  kumushsimon buyum ko’ninib “Kumush”(La-Plata)daryosiga mengzab atagan davlatning  1826-yilda o’zgartirilgan nomi . Bu nom lotincha argentums (kumush) so;zidan olingan.

    41.Malayziya davlatida qirol mamlakatning  9 shtati sultonlari orasidan har 5 yilda saylanadi.Monarxning to’la nomi  Duli Yang  Maxa Mulia Shri Padika Baginda Yang Di Pertuan Agung. Bu so’z malay tilida “Oliy hukmron janob oliylari” degan ma’noni bildiradi.

    42.Amsterdam-Nederlandiyaning poytaxti, u golland tilida amsteldam –“Amstel daryosidagi gumbaz”ma’nosini bildiradi, unga 1275-yili asos solingan yirik port shahar, 1806- yildan buyon poytaxt bo’lib kelmoqda.

    JAHON MAMLAKATLARI HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR.

    Jami soni:  227 ta                   Respublikalar- 149 ta   shundan prezidentlik-103 ta

    Afrika-58ta                                 52 ta                                                            48 ta

    Amerika- 50 ta                         25 ta                                                               20 ta

    Osiyo- 49 ta                             33 ta                                                                17 ta

    Yevropa- 46 ta                        32 ta                                                                13 ta

    Astraliya va Okeaniya- 24 ta   7ta                                                               5 ta

    Parlamentar-  36 ta

    Afrika-  3 ta

    Amerika- 4 ta

    Osiyo-  8 ta

    Yevropa-  13 ta

    Avstraliya va Okeaniya  - 5 ta

    Monarxiyalar- 45 ta , shundan –konstitutsion -39 ta          mutlaq---4 t     

    Afrika- 3 ta 

    Amerika-  9 ta

    Osiyo-  9 ta                                                                                                4 ta

    Yevropa- 11 ta

    Avstraliya va Okeaniya-----7 ta

    Mustamlaka va boshqa turdagi tobelik shakllari:     30 ta

    Afrika  -2 ta

    Amerika -16 ta

    Avstraliya va Okeaniya- 10 ta

    Mustamlaka : 9ta

    Afrika – 1ta

    Amerika – 6 ta

    Yevropa – 1 ta

    Avstraliya va Okeaniya- 1 ta

    Maqomi noma’lum mamlakatlar: 3 ta

    Afrika-1 ta

    Osiyo- 2ta

    Yer yuzi aholisi sonining o’sish sur’atlari

    (1950-2012 yillar)

     

     

    Yillar

     

     

     

     

     

    Aholi soni

    (mln kishi)

     

     

    Davr ichida o’sish

    (mln kishi)

     

     

    O’rtacha  yillik o’sish

    (mln kishi)

    1950

    2515

    -

    -

    1960

    3091

    504

    50

    1970

    3698

    679

    68

    1980

    4450

    752

    75

    1990

    5292

    842

    84

    2001

    6134

    959

    96

    2012

    7095

    961

    87

     

    Dunyo aholisining yosh tarkibi (% hisobida )

     

    Qit’a,

    materik

    va mintaqalar

     

    1970

     

    1985

     

    2012

     

    0-14

     

    15-64

     

    65+

     

    0-14

     

    15-64

     

    65+

     

    0-14

     

    15-64

     

    65+

    Butun dunyo

    36,6

    57,9

    5,5

    33,7

    60,6

    5,7

    26

    65,8

    8,2

    Yevropa

    24,9

    63,7

    11,4

    20,9

    66,7

    12,4

    17,0

    69

    14

    Osiyo

    38,9

    57

    4,1

    33,5

    60,6

    4,4

    30,0

    64

    6

    Afrika

    44,1

    53

    2,9

    45,4

    51,5

    3,1

    41

    55

    4

    Amerika

    36,4

    57,2

    6,4

    31,6

    61,2

    7,2

    26

    65

    9

    Avstraliya va Okeaniya

    32,2

    60,5

    7,3

    28,6

    63,3

    8,1

    22

    66

    12

     

     

    Dengizga tutash bo’lmagan  (yopiq hududli) mamlakatlar

    N

    Osiyo

    Afrika

    Yevropa

    Janubiy Amerika

    1

    Ozarbayjon

    Botserena

    Avstriya

    Boliviya

    2

    Armaniston

    Burkina-Faso

    Andora

    Paragvay

    3

    Afg’oniston

    Burundi

    Belorus

     

    4

    Butan

    Janubiy Sudan

    Vatikan

     

    5

    Qozog’iston

    Zambiya

    Vengriya

     

    6

    Qirg’iziston

    Zimbabve

    Lixtenshteyn

     

    7

    Laos

    Lesoto

    Lyuksemburg

     

    8

    Mongoliya

    Malavi

    Makedoniya

     

    9

    Nepal

    Mali

    Moldova

     

    10

    Tojikiston

    MAR

    San –Marino

     

    11

    Turkmaniston

    Niger

    Serbiya

     

    12

    O’zbekiston

    Ruanda

    Slovakiya

     

    13

     

    Svazilend

    Chexiya

     

    14

     

    Uganda

    Sheysariya

     

    15

     

    Chad

     

     

    16

     

    Efiopiya

     

     

     

    Dunyo okeaniga tutash bo’lmagan mamlakatlar butun quruqlining 22,6% ni egallaydi, ularning  soni – 44 ta.

    Yopiq hududli mamlakatlarning 3 tasi faqat 1 ta davlat, ya’ni San-Marino va Vatikan-Italiya, Lesoto – JAR hududi bilan o’ralgan.

    Yopiq mamlakatlarning 6 tasi 2 ta davlat hududi bilan o’ralgan – Mongoliya, Nepal,  Butan,  Svazilend,  Lixtenshteyn,  Andora.

    Efiopiya (82,1 mln kishi), Uganda (31,4 mln), Nepal (28,9 mln), O’zbekiston (30,2 mln) aholisining soniga ko’ra, Qozog’iston (2,71 mln kv.km) , Boliviya (1,09 mln kv.km) esa umumiy yer maydoniga ko’ra dunyodagi eng yirik yopiq hududli mamlakatlardir.

    Ulkan davlatlar

    Rossiya – kun va tunni birga qarshi oluvchi mamlakat. Maydoni – 17,075 mln kv.km. Mamlakat dunyodagi quruqlik maydonining  11,46% ini, Yer sharida aholi yashaydigan hududning 12,65 % ini tashkil etadi. Mamlakat hududi qirg’oqlarini 3 ta okean – Tinch, Atlantika, Shimoliy Muz okeaniyurib turadi. Mamlakat 16 ta davlat bilan chegaradosh bu ko’rsatish bo’yicha dunyoda 1-o’rinda turadi. Qirg’oq chizig’ining uzunligi – 60985 km, 11 ta dengiz va dunyodagi maydoni eng katta ko’l – Kaspiy dengizi bilan chegaradosh.

    Kanada – Shimoliy Amerikadagi davlat. Kanada nomi “kanata” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, Kvebek atrofidagi Stadakon qishlog’ida yashagan lavrentiyalik ipokezlarning tilida “qishloq” ma’nosini bildiradi. Maydoni – 9,98 mln kv.km aholisi 38,5 mln kishi. Boshqaruv shakli – parlament tizimiga ega bo’lgan konstitutsion  monarxiya davlati.

    XITOY- osmon ostidagi davlat mamlakat.

    Xitoy  maydoniga ko’ra (9,6 mln kv.km) dunyoda 3-o’rinda aholi soniga ko’ra (1,35mlrd kishi) 1-o’rinni egallaydi, unda dunyo aholisi 20 %i yashaydi.

    Mamlakat nomi xitoychada “chjongo” ya’ni “oraliqdagi davlat” ma’nosini bildiradi. Ba’zi manbalarda Shimoliy Xitoyda hukmronlik qilgan kudan qabilasi nomidan olingan deyiladi.

    Yevropaliklarga kudan qabilasining  nomini “kitay” shaklida birinchi bo’lib Marko Polo ma’lum qilgan. Mamlakat 14 ta davlat bilan chegaradosh . Quruqlik chegaralarining uzunligi  22,1 ming km, dengiz qirg’oqlarining 14,5 ming km. Mamlakatda 55 xil millat vakillari yashaydi, aholisi yiliga 12-15 mln kishiga ko’paymoqda.

    Xitoy ierolif yozuvida 50 mingdan ortiq belgilar bo’lib, uning 7000 mingtasi eng ko’p ishlatiladi. Boshlang’ich  maktabni bitiruvchi 3,5 ming ieroglifni bilishi lozim, ularning har birida chiziqchalar soni 30 ga borishi mumkin. Xitoy tilida o’zbekcha emoq so’ziga 2 ta so’z – “chi fan” to’g’ri keladi, uni tarjima qilganda “gurunch yemoq” degan ma’noni bildiradi. Xitoycha ertalabki ovqatlanish- “Szao fan” ya’ni “bahorgi gurunch” peshingi ovqat – “u fan” – yoki ” tushki gurunch” , kechqurungi ovqat esa “van fan” , yoki kechki ovqat deyiladi.

    Xitoy takrorlanmas mo’jizalari bilan dunyo sayyohlarini o’ziga jalb etib kelmoqda. Buyuk Xitoy devori dunyoning yetti mo’jizalaridan biri sanaladi, devorning umumiy uzunligi 8,85 mimhg km bo’lib, uning 6,25 ming km g’ishtdan, 2,23 ming km turli tog’ jinslari (mosh,marmar, granit) dan bunyod etilgan.

    Xitoyda yashovchi panda mamlakatning ramzi sifatida qo’llaniladi.

    AQSH- ulkan daraxtlar mamlakati. Umumiy maydoniga ko’ra (9,51 mln kv.km), dunyoda 4-o’rinda, aholi soniga ko’ra (314,7 mln kishi) 3-o’rinda turadi. Mutaxassislar uning hududida o’sadigan balandligi 110 metr, hajmi 1,5 ming m³ bo’lgan ulkan daraxtlar – sekvoyalarni nazarda tutishgan.

    AQSH 1776-yilda tashkil topgan. Mamlakatning  davlat tuzumi davlat bayrog’ida aks etgan. Bayroqning chp burchagida  besh qirrali oq yulduzcha tushirilgan havorang to’g’ri to’rtburchak joylashgan, bundagi yulduzchalar soni federatsiyaga kiruvchi shtatlar soniga to’g’ri keladi. Bayroqqa 50 yulduzcha 1959-yil Gavayi  orollariga shtat huquqi berilishi munosabati bilan tushirilgan. Bayroq  matosining o’zi 13 ta oq-qizil yo’llardan iborat bo’lib, ular bir butun birlashgan dastlabki 13 ta shtat ning ramziy belgisidir. Shtatlarning rasmiy belgilari ularning tarixiy va tabiiy xususiyatlariga  bog’liq. Masalan: Nyu-York shtati –imperiya shtati, Delaver shtati –birinchi shtat , Florida – quyoshli shtat, Arizona- Katta Kanon shtati , Men –qarag’ay shtati, Kanzas- kungaboqar shtati, Missisipi- Mangoliya shtati deyiladi.

    AQSH- sayyohlarning sevimli maskanidir. Nyu-Yorkdagi Ozodlik haykali, Empayr Steyt Bilding osmono’par binosi Tayms Skver  Los-Anjelesdagi Gollivud, Gavayi orollari, Golden-Geyt-Bridj, Katta Kan’on, Disneylend – sayyohlar eng ko’p tashrif buyuradigan maskanlardir.

    BRAZILIYA-Janubiy Amerikaning yuragi. Mamlakat 1500-yilda portugaliyalik sayyoh Pedru Adveresh tomonidan kashf etilgan. 1533-yilda mustamlakaga aylantirilgan Braziliya  1822-yilning 7-sentabrida mustaqillikka erishgan. 1889-yildan respublika deb e’lon qilingan. Maydoni (8,5 mln kv,km) va aholi soniga ko’ra (201 mln kishi). Janubiy Amerikadagi eng yirik davlat . Mamlakatning asosiy daryosi – Amazonka bo’lib, u 100 dan ortiq irmoqlarga ega. Daryodagi jami chuchuk suvning 20 % ini shu daryo…

    VATIKAN-dunyodagi eng mitti davlat.  Davlat maydoni- 0,44 kv,km yoki 44 gektar . Aholisi – 900 kishi. Mamlakat nomi hududidagi tepalik – Mons Vatikanusdan olingan bo’lib, lotincha “fol ochadigan yer” degan ma’noni bildiradi. Hozirgi ko’rinishda Vatikan 1929-yil 11-fevralida Italiya  hukumati bilan imzolangan Lyuteran bitimiga binoan yuzaga kelgan. Vatikan absolyut teokratik monarxiya davlati bo’lib, uni Rim papasi boshqaradi. Daromadning asosiy manbai- butun dunyo katoliklari tomonidan qilingan hadiyalardir. Bu mamlakatda O’zbekiston elchixonasi bor.

    MONAKO- zohidlar yurti. Maydoniga ko’ra Vatikadan  keyin 2-o’rinda turadi (maydoni- 202 kv.km yoki 202 gektar). Aholisi- 32 ming kishi .Mamlakat nomi qadimgi yunon so’zi “monoikos” so’zidan kelib chiqqan bo’lib, “zohidlar, tarki dunyo qilganlar yurti” degan ma’noni bildiradi. Monako 1993-yildan buyon BMTga a’zo.

    NAURU RESPUBLIKASI-poytaxtsiz davlat. Respublika Tinch okeanining g’arbidagi Marjon orolda joylashgan . Orol tuxumsimon shaklga ega bo’lib, Anibar qo’ltig’I da joylashgan sharqiy qismidagi qirg’og’I sal egilgan .

    Mamlakat maydoni -21.3 kv .km , aholisi – 13.5ming kishi . Davlat shu nomdagi orolda ekvatordan 42 km janubda joylashgan . U sayyoramizdagi eng mitti respublika va orol davlat hisoblanadi , poytaxti yo’q mamlakatdi .Naura Respublikasi 1987 yilda 187 –a’zo bo’lib kirgan. Dunyodagi eng keksa respublika. Janubiy Yevropaning Appennin yarimorolida joylashgan , hamma tomondan Italiya hududi bilan o’ralgan  davlat- San- Marino dunyodagi eng keksa , maydoni eng mitti davlatlar beshligiga kiradi. Davlatning chegaralari mamlakat  tashkil topgan vaqt, ya’ni milodiy 4-asrdagi holatda hozirgacha saqlanib kelmoqda. 855-yilda mustaqillikka erishgan qadimiy respublikadir. Mamlakatning nomi unga asos solgan rohibning nomidan olingan bo’lib, keyinchalik bu nomga “San”, yani “muqaddas” so’zi qo’shib ishlatilgan . Mamlakat maydoni 61kv.km. Aholisi 31,9 ming kishi. Davlat boshlig’i – Katta Bosh kengash  tomonidan tayinlanadigan kapitan- regent bo’lib, u har yili ikki marta 6 oy (1-maydan 1-oktabrgacha, 1-oktabrdan 1-aprelgacha) muddatga tayinlanadi. Mamlakat  konstitutsiyasi 1600-yilda qabul qilingan eng qadimiy huquqiy hujjatdir. Aholisining o’rtacha umr ko’rish ko’rsatkichi 81,5 yosh .

    YAPONIYA-kunchiqar yurt. Yaponiya 4 mingdan ortiq mayda orollar va 4 ta yirik orol- Xokkaydo, Xonsyu, Sikoku, Kyusyu orollaridan iborat bo’lib, maydoni 377,9 ming kv.km, shundan 374,7 ming kv.km quruqlik , 3,2 ming kv.kmi suv havzasidan iborat. Yapon tilida mamlakat nomi “nihon” yoki ”nippon” ya’ni kunchiqar mamlakat deyiladi. Mamlakat bayrog’ida ham quyosh tasviri aks etgan. Aholisi 127 mln kishi. Yaponiya bolalar o’limi eng past mamlakat. Oilani rejalashtirish maktablarning yuqori sinflaridan o’rgatiladi. Kechroq turmush qurish targ’ib etiladi. Oila qurish uchun yoshlar har tomonlama yetuk bo’lishlari o’rgatiladi. Yaponiyada milliy an’analarga alohida e’tibor qaratiladi. Bolalarni yoshligidan atrof-muhitga, daraxtlarga, gullarga nisbatan mehr, ehtiyotkorlik, tejab-tergab foydalanish munosabatlari o’rgatiladi.  Yaponiyada tabiatga mavsumiy sayrlar uyushtirish nihoyatda ommaviy tus olgan. Masalan: bahorda sakura (yovvoyi olcha) ning gullashini tomosha qilish, kuzda esa zarang o’rmonlarida sayr qilish. Milliy an’analar quyidagilar: ikebana-guldasta tuzish va vazaga gul va daraxt novdalarini muayyan tartibda joylashtirish ;   

    Bonsoy – pakana daraxtlar yetishtirish;

    Kallegrafiya, ya’ni husnixat, musiqa, qog’oz va shoyiga gul va jonli manzaralar chizish, orginal xram va bog’-park arxitekturasi, soyalar teatri, choy tantanasi, kimono ayollar kiyimi, og’ir vaznlilar sumo kurashi, dyuzdo, karate, taom yeyishda ishlatiladigan chilcho’p, o’ziga xos yapon taomlari, yaponcha dasturxon tuzatish, keksalarga hurmat- izzatda bo’lish, ota-ona roziligi bilan turmush qurish, turli xil taqvimlarga ishonish. Davlat miqyosidagi rasmiy bayramlar ham juda ko’p. Masalan: bolalar kuni, voyaga yetganlar kuni, bahorgi va kuzgi teng kunliklar. Har yili 40 dan ortiq turli-tuman festivallar o’tkaziladi. Yaponlar o’z boy ma’daniyatini saqlab qolgan xalqlardandir.

    Italiya-mojizalar va muzeylar yurti hisoblanadi.Mamlakat ko’p yillik tarixga va ajoyib iqlimga ega.U jahon moda industriyasining asosiy markazi, usta pazandalar yurtidir.Rimdagi mashhur Koziliy, Venesiyaning kanallardan iborat ko’chalari, Piza minorasi, Vezuviy vulqonining otilishi natijasida eramizning 79- yilida vayronaga aylangan Pompey shahri qoldiqlari mamlakatdagi tarixiy yodgorliklardir. Italiya- xalqaro sayyohlikning yirik markazlaridandir,mamlakatga yiliga 50 mln. dan ortiq sayyohlar tashrif buyuradi, bu ko’rsatkich bo’yicha Italiya  dunyoda   Fransiya va Ispaniyadan keyin turadi.

    Hindiston-eng ko’p millatli  davlat.Hindiston o’zining noyob mahsulotlari bilan qadim zamonlardan Yevropa va Osiyo mamlakatlariga ma’lim bo’lgan.Strabonning yozishicha , miloddan avvalgi 130-yillarda Rim imperiyasi  bilan savdo- sotiq ishlari olib brogan,13-arsda Dehli sultonligi tashkil topgan.1526-1858 yillar mobaynida Boburiylar imperiyasi hukmronlik qilgan. 18-asr boshlaridan 20- asr o’rtalarigacha Hindiston Britaniya qirolligi mustamlakasi bo’lgan.1947-yilda o’z mustaqilligini qo’lga kiritgan, 1950- yilda Respublika deb e’lon qilingan.Mamlakat nomi qadimgi fors so’zi “hindu” dan olingan bo’lib , Konstitutsiyasida 2-nomi “Braxat” deb ko’rsatilgan.Hindiston aholisi eng ko’p millatli davlatdir. Mamlakat KOnstitutsiyasida  1 mln. dan ortiq aholi so’zlashadigan 21ta rasmiy til qayd etilgan. Mamlakatning pul birligi-rupiyning qiymati har bir banknotda ana shu 21 tilda bayon etilgan . hindiston nihoyatda boy ma’naviy boyliklarga ega . Unga xalq og’zaki ijodi ( Ramayana ,Maxobxorat dostonlari ) , ana’naviy tasviriy san’at asarlari , klassik raqslar misol bo’ladi . Hindiston –shaxmat vatani , o’nli raqamlar bilan hisoblash tizimi , yog ta’limoti vatani . Ayollar ko’ylagi –sari , ko’zoynakli ilon o’ynatish sa’ati jahonga mashhur san’at turlaridandir . Bobur va uning avlodlari tomonidan bunyod etilgan Toj Mahal , SHoh Akbar maqbarasi , Agra va Dehlidagi Qizil Qal’a kabi ko’plab me’moriy obidalar millionlab sayyohlarni o’ziga jalb etib kelmoqda .

    Ispaniya –“ Quyonlar qirg’og’I “ .

    Ispaniya uzoq tarixga ega bo’lgan go’zal me’moriy obidalari va ajoyib tabiati bilan butun dunyoga mashhur . Mamlakat nomi finikiyaliklarning “ I –shpanim “ iborasidan kelib chiqqan bo’lib , “ quyonlar qirg’og’I “ degan ma’noni bildiradi . Aytishlaricha , O’rta dengiz sharqida yashagan finikiyaliklar Ispaniya yonida suza turib , juda ko’p quyonlarni ko’rishgach , mamlakatga shu nomni berishgan . Hududining xaritadagi ko’rinishi buqa terisining  tortib quritilgan shaklini eslatadi . Ispanlar tarixda mamlakat nomini butun dunyoga tanitgan sayyohlar bilan faxrlanishadi .SHu bois , 12- oktabr –Kolumb tomonidan Amerika kashf etilgan kun Ispaniyaning milliy bayrami –Ispan millati kuni deb belgilangan . Ispaniya ochiq osmon ostidagi muzey hisoblanadi . Bu mamlakatning bepoyon kengliklari butun dunyoga mashhur turli madaniy va tarixiy obidalarni o’z bag’rida saqlab kelmoqda .Madriddagi Prado muzeyi , Pikasso muzeyi , Meyor Plaza , Barselonadagi Kataloliya milliy san’at muzeyi dunyo sayyohlarini o’ziga jalb etib kelmoqda .Ispaniya tashrif buyurayotgan sayyohlar soniga ko’ra ( 62 mln . kishidan ortiq ) dunyoda birinchi o’rinda turadi .

     

    QAYSI DAVLAT NIMADA YETAKCHI ... ?

    *AQSH - soya yetishtirish va yalpi hosili bo’yicha.

    *Hindiston – yeryong’oq yalpi hosili bo’yicha.

    *Rossiya – kartoshka  yalpi hosili bo’yicha.

    *Hindiston – choy yalpi hosili bo’yicha.

    *Rossiya – zig’ir yalpi hosili bo’yicha.

    *Malayziya – tabiiy kauchik yetishtirishda.

    *Braziliya – qahva yalpi hosili bo’yicha.

    *Gvineya qo’ltig’I mamlakatlari – kakao yalpi hosili bo’yicha.

    *Ukraina – qandlavlagi yalpi hosili bo’yicha.

    *Italiya – uzum yetishtirishda.

    *AQSH – banan, apelsin, limon yalpi hosili bo’yicha.

    *Yaponiya – mandarin yalpi hosili bo’yicha.

    *AQSH – makkajo’xori, pomidor yetishtirishda.

    *Xitoy – piyoz yetishtirishda.

    *Fransiya – pishloqning eng ko’p turlarini tayyorlashda.

    *Xitoy – sabzovot va poliz ekinlari, sholi yetishtirishda.

    *AQSH – bug’doy yetishtirda.

    *Avstraliya – qo’ylar soni ko’pligiga ko’ra hamda jun eksport qilishda.

    *Yaponiya – eng ko’p baliq ovlaydigan davlat.

    *Xitoy – parrandachilik va cho’chqalar soni ko’pligiga ko’ra.

    *Rossiya – qora ikra ishlab chiqarish va kungaboqar yetishtirishda.

    *Xitoy – eng ko’p paxta yetishtiradigan davlat.

    *Eron – qora ikra eksporti bo’yicha.

    *Xitoy – ip- gazlama yetishtirish bo’yicha.

    *Rossiya – tabiiy gaz zaxiralari hajmiga ko’ra.

    *Xitoy – eng ko’p ko’mir qazib oluvchi davlat.

    *Yaponiya – ko’mirni eng ko’p import qiluvchi davlat.

    *Kanada – qog’oz ishlab chiqarishda.

    *Gollandiya – eng ko’p gul yetishtiruvchi davlat.

    *Islandiya – gyotermal isitish va issiq suv bilan ta’minlash bo’yicha.

    *Braziliya – temir rudasini eksport qilishda.

    *Xitoy – po’lat ishlab chiqarishda.

    *GFR – dunyoning eng kimyolashgan mamlakati.

    *Xitoy – aholi soni, qishloqlar soni eng ko’p davlat.

    *Vatikan – maydoni eng kichik davlat.

    *Xitoy sug’oriladigan yerlar maydoni eng ko’p davlat.

    *Kanada – uran qazib olishda

    *AQSH – elektr energiyasi ishlab chiqarishda.

    *Kanada – rux,kumush rudalar, kaliy tuzlari, asbest qazib olishda.

    * Dunyo bo’yicha  aholini yoppasiga ro’yxatga olish  AQSHda birinchi marta o’tkazilgan.

    *Jahonning 4 ta davlati AQSH, Xitoy, Rossiya, Kanada barcha turdagi tabiiy resurslarga boy.

    *Jahondagi eng yirik milliy bog’ – Kanadaning Vid-Baffado bog’I.

    *Yaponiya – eng ko’p robort ishlab chiqaruvchi davlat.

    *Estoniya – yonuvchin slanesning yirik konlariga boy.

    *Dunyoda birinchi AES Rossiyada qurilgan.

    *AQSH – AES larda elektr energiya ishlab chiqarishda va mis yetishtirishda.

    *Malayziya – qalayi qazib olishda.

    *AQSH – qo’g’oshin va rux qazib olishda.

    *Rossiya – alyuminiy eritishda.

    *AQSH va Rossiya – sement ishlab chiqarishda.

    *AQSH – temir yo’llar uzunligi bo’yicha.

    *Dunyoda birinchi avtostrada Italiyada qurilgan.

    *Liberiya – dunyoda eng ko’p savdo flotiga ega davlat.

    *Lixtenshteynda dunyodagi eng katta suniiy tis

    Ma`lumot joylangan vaqt:  6-04-2015, 17:32   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati

       O’zbekisyton  Respublikasi  Xalq  Ta’lim  Vazirligi  Navoiy  viloyati,

                                Qiziltepa  tuman xalq  ta’limi bo’limi 

                                   Navoiy  vilyati  pedagog   kadrlarni 

                         Qayta  tayorlash   va  malakasini  oshirish   instituti.

     

    Iqtisodiy  Atamalar  lug’ati

     (Metodik-tavsiya)

     

    Qiziltepa-2015

     

    Tuzuvchi: Ochilov  SHavqidin-    Navoiy viloyati Qiziltepa tumani

                                                                                         26 –maktab   o’qituvchisi

     

                                                                                              

    Taqrizchi: Hasanova Zulfiya-        Navoiy  viloyat  PKQTMOI

                                                                                      Tabiiy fanlar  ta’limi  kafedrasi

                                                                                                  O’qituvchisi                                                                                  

     

    Ushbu  lug’at-ma’lumotnomada   bozor iqtisodiyotining  200 dan  ortiq  asosiy

    Tushuncha va atamalar  o’rin olgan  lug’at ma’limotnoma   barcha  umum’talim

    maktablarining  o’qtuchilari   va o’quvchilariga , kollej talablariga  metodik  yordam sifatida tasivya  etiladi.

    Navoiy    viloyati   pedagog    kadrlarni  qayta    tayyorlash  va  malkasini  oshirish

    Institutining   2015  yil_________oyi_________qarori   bilan  nashirga 

    ruhst  etildi.    

                              Qisqacha  lug’at-malumotnoma

                                         So’z  boshi

                                    Hurmatli  kitobxonlar

     

                Etiboriga taqdim  qilinqyotgan  ushbu  qisa  lug’at  ma’lumotnoma                                                                          

    Mamlakatimizning  iqtisodiy  hayoti  hamda  bozor  iqtisodiyoti  masalariga

    va  uning  eng  ko’p  qo’llanadigan   tushunchalarga  bag’ishlangan.

                Hozigi  kunda   barcha   umum-ta’lim  maktablarning    o’quvchilari

    Hamda   kollejlar  talabalar  bozor  munsabatlari  masalarni  o’rganishga

    qiziqish  katta.

                   Ushbu  lug’at   ma’lumotnoma  har  bir  o’quvchining  qo’lda  bo’lsa,

     o’quvchilar  o’zlari  qiziqqan   bozor  iqtisodiyotining  qonun-qidalarin

    o’rganishlarida,  olimpiadalariga  tayyorlanishlarida  juda  asqotadi.        

                   Uni  tayyorlashda  mavjud  iqtisodiy  adabiyotlardan,  lug’at,

    Ma’lmotnomalardan  va  bashqa  shunga  o’xshash  manbalardan  keng

    Foydalinadi.   Muallifning   maqsadi  faqat  o’quvchi  bergan  bilimni olishlarini 

    rag’batlantirishdir.  

                 Ana  shularni  hisobga  olib, ushbu   lug’at-ma’lumotnomani   ,,Iqtisdiy

    bilim  asoslari”  fani  o’qtuvchilari  va  o’quvchilariga  qo’llanma  sifatida  taqdim

    etmoqdamiz.    

    Iqtisodiy  atamalar  lug’ati       

    A          Aksiya-firma  nizom  jamg’armasiga  hissa  qo’shilganini  tasdiqlovchi  va

             egasiga   firma  foydasidan  ma’lum  daromad  olish  huquqini  beruvchi hujjat

                      qimmatbaho   qog’oz.

       Aksiya  kursi – aksiyaning  bozordagi  narxi.

       Aksiyadorlar   jamiyati-   nizom    jamg’armasi   aksiyalar  sotishdan  shakllanadigan,                               

                      ma’suliyati   cheklangan  yirik  firma.

       Aksiyaning  nominal  qiymati- aksiya  ustiga  yozib  qo’yilgan  baho.

                        Aksiz-  ba’zi   bir  tovar  xaridorlaridan  tovar  narxining  ma’lum  foizi

                        ko’rinishida   undiriladigan  soliq.

                         Amortizatsiya  ajratmasi- asosiy  ishlab  chiqarish  vositalarining  eskirishi

                         natijasida  ular  narxining  ishlab  chiqarilgan  mahsulot  narxiga  o’tgan  qismi.   

                         An’anaviy  iqtisodiyot- iqtisodiyotning  asosiy  savollariga  jamiyatdagi

                         an’analarga  asoslanib   javob  beradigan  iqtisodiy  tizim.

                          Aralash  iqtisodiyot- bozor  iqtisodiyoti  va  markazlashga   rejali 

                         Iqtisodiyotning  maqbul   tomonlarini o’zida  mujassamlashtigan   zamonaviy

                         Iqtisodiy  tizim.

                          Ayriboshlash- bir  mahsulotning  boshqasiga   to’g’ridan-to’g’ri   almashtirish.

                          Auksion –mahsus  kim  oshdi  savdo   bozori.

     B       Bozor-xaridor  va  sotuvchilar  oldi-sotdi  jarayoni  amalga    oshadigan

             uchrashadigan   makon.

                           Boylik –kishining  barcha  insoniy va  moddiy  kapitallari  yig’indisi.

                           Bozor  infratuzulmalari-bozor  vazifalari  amalga   oshirishda  bevosita

                           Qatnashmastan, unga  yordam  beruvchi, xizmat  ko’rsatuvchi  korxona ,

                           Tashkilot  va  muassasalar.

                           Bozor  iqtisodiyoti- xususiy  mulkchilika  asoslangan  barcha  iqtisodiy

                           Yechimlar  bozor  mexanizmi  yordamida  aniqlanadigan  iqtisodiy  tizim.

            Bozor qatnashchilari –davlat  ishlab chiqaruvchilar  va  uy  xo’jaliklari.

            Bank –aholi firma  tashkilotlar  pul  mablag’larini  jamg’aruvchi  va  boshqa

            Kishilarga  qarz  beruvchi  vositachi muassasa.

                    Bankrotlik- firmaning  boshqa  firmalar  va  davlat  oldidagi  qarzlarni

                    To’lay  olmaslik holati

                    Biznes reja- biznes  g’oyani  amalga  oshirish  maqsadida  qilinishi  zarur 

                    Bo’gan, hatti  harakatlar  dasturi.

       Boj – davlat  tomonidan  ko’rsatiladigan  ba’zi  bir  xizmatlar  uchun 

            To’g’ridan-to’g’ri  to’lanadigan  haq.

            Barter – pulsiz  tovar  ayirboshlash.

            Biznes – pul topish  maqsadida  biror  bir  ish  bilan  band  bo’lish.

            Birja – bozorning  uyushtirishni  tashkiliy  shakli.

            Broker-  tovar   valyuta  birjalarida   oldi-sotdi  bitimlari  turishda 

            Vositachilik  qilish .

             Byudjed – davlatning  daromadlari  va  xarajatlari  taqsimlangan  hujjat.  

               

    D  Daromad- kishining  ma’lum  vaqt  davomida  ishlab  topgan  jami  pul

        tushumi.

              Davlat mulki- davlat  korxona  va  tashkilotlariga  tegishli  mol-mulk.

              Depozit-  omonat  yoki  bankga  qo’yilgan  mablag’.

              Dividend- aksiya  egasining  firma  foydasidan  oladigan  ulushi.

              Dallollar-  vositachilar.

              Debitor-  qarzdor.

              Defisit- taqchillik.

              Diversifikasiya- ishlab  chiqariladigan  mahsulot  turini  kengaytirish,

               yangilab  turish.

                        Diler-  ishbilarmon  savdogar.

                        Dinor- quvayt  pul  birligi.

                        Dollor- AQSh  pul  birligi.

      E            Ehtiyojlar- insonning  muayyan  sharoitda  yashashi  va  kamol  topishi

            uchun  zarur  bo’lgan  narsalarga  muhtojligi.

                         Erkin xarajatlar- birlamchi  bo’lmagan  ehtiyojlar  uchun  xarajatlar.

                         Egri soliq-  daromad  oluvchi,  tovar  va  xizmatlarni  ishlab

                         chiqaruvchi  tomonidan  emas, balki  ularni  iste’mol  qiluvchi

                         tomonidan  to’lanadigan  soliq.

                         Ekologiya-  insoniyatni  uni  o’rab  turgan  tashqi  muhit  bilan  o’zaro

                         munosabatlari  haqidagi  fan.

                         Eksport-  mamlakatda  ishlab  chiqarilgan  tovar va  xizmatlarni  chet

                          mamlakatlarga  sotish.

                             Elektron pul- eng  so’ngi  pul  turi, plastik  kartochka.        

    .                        Emissiya-  pul  bosib  chiqarish.

        F              Fond birjalari-  qimmatbaho  qog’ozlar  oldi-sotdisi  bilan

              shug’ullanuvchi  vositachi  tashkilot.

                             Firma- tadbirkorlik  faoliyati  amalga  oshiriladigan  korxona.

                         Foyda-korxonaning  ma’lum   vaqt  davomidagi yalpi daromati  bilan

                         Umumiy  xarajatlari  orasidagi  farq .

                         Fidiksion  ishsizlik-odamlarning  bir  ishdan  boshqa  ikinchisiga 

                         joylashayotgan  paydta  yuzaga  keladigan  ishsizlik 

                         Frank- Firansia  pul  birligi. 

                         Funt – Misir  pul  birligi.   

                         Fund  seterling – buyuk  Biritaniya  pul  birligi.

    H              Hududiy   iqtisodlashuv – sharoiti  an’analari  maxaliy  imkoniyatlar

             tufayli  butun  bir  hudud  mahsulotning  biror  turini  ishlab     

                         chiqarishga  moslashuvi.

    I                  Ijara  haqi[renta]-  birovning  mulkidan  foydalanganlik  uchun 

            to’ lanadigan   haq.

                        Inflyatsiya- mamlakatdagi  o’rtacha  narx-navoning  muttasib  oshib

                        borishi, yoki  pulning  qadrsizlanishi.

                        Inson kapitali- kishining  aql-idroki, bilimi  zakovati, kuch-quvvat, ish

                        Tajribasi  malakasi, kasbiy  mahorati, salohati,  sog’lig’i  va  mn’viy 

                        dunyosi.

                        Inulstitsaya  (  sarmoyolash) -  mablag’ini  ishlab  chiqarishini  

                        rivojlantirishga   va     kengaytirishga  sarflash.

                        Iqtisodiy  tuzum-  jamiyat  (mamlakat)  iqtisodiy  hayotini  tashkil

                        qilishi   shakli.                  

                      Iqtisodiyot – insonning  hayot  kechirishi  uchun   zarur  ne’matlarni

                        yaratishga   qaratilgan  xo’jalik  yuritish  tuzimi.

                        Ixtisoslashuv -  yaratigan   tovar  turini  ishlab  chiqarish  bo’yicha

                        korxonalar   o’rtasidagi  nexnat  taxsimati.

                        Ishlab  chiqarish- ehtiyojlarni  qondirish  uchun  zarur  mahsulotlarni

                        Ishlab  chiqarish .

                        Ishlab  chiqaruvchilar -  tovar va xizmatlarni  yaratadigan   korxonalar

                        Import – tovar   va  xizmatlarni  chet  mamlakatlardan  sotib  olish.

                        Iqtisodiy  davr  -  mamlakat  iqtisotining   bir  marta  tebranishiga  bir

                        o’sib  ,so’ng  pasayishiga   ketgan  vaqt.

                        Ipoteka – garov  ssuda olish  maqsadida  ko’chmas  mulk,(yer,imorot)

                        garovga  qo’yish.

                        Iena – yaponiya   pul  birligi .

                        Investor – pul  qo’gan  kishi , omonati.        

                        Innovasiya – yangilik  joriy  qilish.

                       Integrasiya - mustaqil  xo’jalik  faoliyatini  milliy, mintaqa  va  xalqaro

                       miqyosida  o’zaro  birlashib, xo’jalik hayotini  tashkil  etishi.

    J                Jamg’arma – keljakdagi ehtiyjni   qondirish   uchun  jamg’ariladigan

            Pul.

                        Jahon  bozori – mamlakatlar   o’rtasidagi  borqaror  tovar- pul.

                        munosabatlari.      

    K             Konvertatsiya – bir  davlat  valyutasini  boshqa    davlat   valyutasiga

            almashtirish  imkoniyati.

                        Korxona – tovar va   xizmatlar  ishlab chiqarish  amalga  oshiriladigan

                        xo’jalik   tashkilot.                        

                        Kredit – bank  tomonidan  mijozlarga   berilgan  qarz .

                        Kredit  foyizi – berilgan  qarzdan  foydalanganlik  uchun  to’lanadigan  

                        Qo’shimcha  haq.

                        Kvota – mamlakatda   chetga  olib  chiqib  ketiladigan  tovar  va 

                        xizmatlar  hajmiga  o’rnatilgan  yuqori  chegara .

                        Kapital – assosiy  mulk,  o’z  egasiga   daromad  kelturuvchi  mablag’.

                        Kichik  biznes – mustaqil   mayda  korxonaning  daromatni  ko’zlovchi

                        sohib  korlik  faoliyati.

                        Kanversiya – bir  davlat  valyutasini  boshqa   davlat  valyutasiga 

                        ayriboshlash  .

                        Kontirakt – bitim, kelishuv,  shartnoma.

                        Konsern – yirik  ko’p  tarmoqli  korporasiya.

                        Konsepsiya  - xo’jalik  yuritish  va  chetel  kapitalini  jalp  qilish  shakli

                        Korrupsya – mansabdor  shaxslarni  poraga  sotish.

                        Krizis – iqtisodiy  tanglik , tanazzul.

    M           Mahsulot – inson  mehnatining   iqtisodiy  faoliatini  mahsuli.

            Majburiy  xarajatlar – kundalik  turmushda  ularsiz  yashab 

                        bo’lmaydigan  xarajatlar.

                        Mehnat  birjasi – korxonalar  va  ish  qidirib  yurgan  kishilar  o’rtasida

                        vositachilik  faoliyatini  olib  beruvchi  tashkilot.

                        Mehnat  bozori – ishchi  kuchi  oldi-sotdi  jarayonlari  amalga

                        oshiriladigan  bozor.     

               Mehnat  resurslari – mehnat  qilishga  layoqatli  kishilar, ularning  bilim, ish

                        tajribasi  va  mehnati  mahorati.

               Mehnat  taqsimoti – mahsulot  ishlab  chiqarish  jarayoning  ishchilari 

                        o’rtasida  ishni  taqsimlash  asosida   tashkil  qilinishi.

                Mehnat  unumdorligi – resurs  birligidan  foydalanib,  ishlab  chiqarilgan

                       mahsulot  miqdori.

                Moddiy  kapital -  jamg’arilgan  daromadning  moddiy  mulkka  aylangan

                       qismi  va  pul  mablag’lari.

                Moliya  bozori – pul  va  qimmatli  qog`ozlar  oldi – sotdi  amalga                              

                       oshiriladigan  bozor .

                Mulk – odamlar  tomonidan  o`zlashtirilgan  va  egalik   qilish  mumkin  

                       bo`lgan   barcha  narsalar .

                Mulkdor  - mulkka  egalik  qiluvchi  shaxs .

                Muqobil imkoniyat – birini  tanlaganda  boshqasidan  vos  kechiladigan 

                       imkoniyat .

                Murosali  tanlov – bir  vaqtda  o`zida  bir  necha  imkoniyatlardan  qisman –   

                      qisman  foydalanish  .

                Markaziy  bank – tijorat  banklariga  xizmat  ko`rsatuvchi  davlatning  

                      asosiy  banki .

                Marketing – bozor  sharoitida  iste`molchilar  ehtiyojini  aniqlash  va  

                      qondirishga  yo`naltiruvchi  faoliyat .

                Marketolog -  marketing  faoliyati  bilan  shug`ullanuvchi ,  maxsus bilimga 

                      ega  bo`lgan  mutaxxassis .

                Menejer – maxsus  boshqaruv  ilmini  egallagan  boshqaruvchi

                Menejment – biror  ko`zlangan  maqsadga  erishish  usullari  va  boshqaruv  

                       tamoyillarini  o`rganadigan  fan .

                Milliy daromad – mamlakat  aholisining  bir  yillik  jami  ish  haqi ,  foiz , 

                       renta  kabi  daromadlari  va  barcha  korxonalarning  foydasai  yalpi 

                       miqdori

                Monopoliya – bozorda  yakka  sotuvchi.

                Moliyaviy  tadbirkorlik – pul   va  qimmatli  qog’ozlar  oldi – sotdisi  bilan        

                       bog’liq  faoliyat  .                                                  .

    N             Narx – bir  birlik  yoki  xizmat  uchun  xaridor  to’lashga,  sotuvchi                         

                        uni  sotishga  rozi  bo’lgan  pul  miqdori .         

                 Natsionalizatsiya -  xususiy  mulkni  davlat  tasarrufiiga, o’tkazish  jarayoni

                 Nominal    daromat – daromatning  pul  shaklidagi  ifodasi                              

                 Normal tovarlar – aholi  daromatining  oshishi  bilan  talab   oshadigan 

                           tavarlar 

                 Navosiya-  yangilik  

                 Nou – xau  - ishlab  chiqarish  siri.

    O     Oila  budjeti – oilaning  ma’lum  davrga  rejalashtirilgan   daromad

         Manbalar  va  xarajatlari  hisob-  kitob 

                  Oligopoliya-  bir  nechta  yirik  korxonalar  va  firmalarning          

                          monopoliyasidan  iborat  bo’lgan  bozor. 

                  Omonat – mablag’ni  jamg’arish  va  ko’paytirish  maqsadida, ma’lum   

                          ustama   haq  foizi  evaziga  bankka  qo’yish.          

                  Ochiq  turdagi  aksiyadorlik  jamiyati – aksiyalari  istalgan  shaxsga 

                        sotiladigan  jamiyat.

                  Obligasiya – egasiga  daromad  keltiruvchi  qimmatbaho  qog’oz . 

     

    P       Past  tabaqali   tavarlar – aholi  daromadining  oshishi  bilan  talab 

                 kamayadigan    tovarlar  .

     Pul – mahsulot  va  xizmatlar  uchun  to’lovni  amalga   oshirishga   mo’jalangan

                 universal   ayriboshlash   vositasi.

     Protevsionizim – davlat  tomonidan  tashqi  savdoni  chklashga  qaratilgan 

                  chora  tadbirlar.

     Pul  masasi – mamlakatda  muomalada  bo’lgan  jami  pul  moblag’lari

                   Yig’ndisi

     Patent – guvohnoma,  yorliq

     Polis – tilxat

     Privatizasiya – davlat  sektorini  xususiylashtirish.

                   

    Q  Qo’shma  korqonalar – boshqa  mamlakatlar  ishtirokida  bunyod  qilinadigan

        Korxona .

      Qiymat – Tovar  ishlab  chiqaruvchilar  tovarda  gavdallangan  va  unda

               Moddiylashgan   ijtimoiy  mehnat.

    R Raqobat -  iqatisodiyotda   faoliyat    ko’rsatuvchi   tomonlar 

        Manfaatlarining  to’qnashuvdan  yuzaga  keladigan  o’zaro  kurash           

      Ratsinallik- biror  resursdan  tejamli  foydalanish  xislati.

      Reklama – istemolchilarga  tovar  haqida  ma’lumot  berish/

      Resueslar – inson  ehtiyojlarini  qondirish  uchun  asqotadigan  barcha  narsalar.

      Reyting – baho, biror  tabaqa, sinf, tipga  bo’lish.

      Rentabellik – foydali, daromatli, tarmoq  yoki  korxonalarning  foydali 

              ishlashi , foyda  olish  darajasini  ko’rsatadi.

    S  Sof  foyda – foydaning  soliqlar  to’langandan  keyin  qolgan  qismi

     Sug’urta – turli  xil kutulmagan  holatlar  natijasida  yuzaga  kelishi  mumkin

               Bo’lgan  moliyaviy muamolardan  muxofaza  qilish.

      Sof  ichki  maxsulot  (STM) – yalpi  ichki  mahsulotlarni  amortizatsiya 

               Ajratmasining   ayrilganiga   teng.

      Soliq – fuqaro, firma  korxonalardan  davlat  hazinasiga  undiriladigan

               Qonunda  ko’rsatilgan  majburiy  to’lov .

      Soliq  stavkasi  - soliq  miqtorining  soliq  solinadigan  jami  summaga  nisbatan

                Foiz  miqtori .

      Savdo  kvotasi  - tashqi  savdoda   ishtirok  etishning  miqtori  chegarasi.

      Sal’do – muayan  vaqt  oralig’ida  pul  tushumlari  va  xarajatlar  o’rtasidagi

                 farq .

      Soliq  od’ekti – soliq  solinadigan  daromat  va  mol – mulk .

      Sohibkorlik – pul topish  maqsadida  va  masulliatini  zimaga  olgan  holda

                 Biror  iqtisodiy  faoliyat  bilan  shug’ullanish.

      Spontor – homiy 

      Ssuda – haq  to’lash  sharti  bilan  qarzga  berilgan  pul  yoki  modiy  mablag’lar

      Stagflyatsiya – harakatni  so’diraman,  turg’imlik .

      Subsidiya – davlat  budjedi  hisobidan  davlat  korxonaliriga  beriladigan  mablag’.

                           

          T  Tadbir korlik – odamlarning   iqtisodiy   qarorlar   qabul  qilishi  bilan

             bog’liq  tavarlar  va  xizmatlar  ishlab  chiqarish  faoliyati .

              Tadbirkorlik  foydasi  - tadbirkorlik  natijasida  qolga  kiritalidigan  daronat.

              Taklif – sotuvchilarni  muayyan  vaqt  davomida  tavarni  turli  narxlarda 

              Qancha  muqtorda  sotish  mumkinligi  haqidagi  xoqish  va  imkoniyatlartini 

               Aniqlaydi.,

               Taklif  muqtori   sotuvchilarning   muayyan  vaqt  davomida  ma’lum

               Narxta  sotishlari  mumkin  bo’gan  tavar  muqtori .

               Taklif  chizig’i  -  taklifning  tekislikdagi  grafikko’rinishi.

               Talab – tovarning  narx  va  miqtori  orasidagi  munosabat  bo’lib  ,

               Xaridorlarning  tovarni  turli  narxlarda  qanchada  sotib  olish     

               Imkoniyatlarini  aniqlaydi.

               Tanlov -  cheklangan  resurslardan  foydalanish  imkoniyatlari

               Orasidan  birini  tanlash 

    Tanlovning  muqobil  qiymati – tanlov  natijasida  vos  keching , eng  katta  nafga 

               ega  bo`lgan  imkoniyat   .    

    Texnologiya – mahsulot  ishlab  chiqarishda  qaysi  resurslarda  qanday 

               foydalanish  qanday  usul  va ketma – ketlikda  ishlov  berish yo`l  yorig`i .

    Tovar – ayirboshlash  maqsadida  ishlab   chiqarilgan  mahsulot

    Tovar  birjasi – tovarning  katta – katta  hajmda ,  ulgurji  sotib  olish  va  sotishni

               uyushtiradigan  vositachi  tashkilot

    Tovarning  shtirix  kodi – Tovar  haqidagi  ma`lumotlarni  Tovar  yorlig`ida 

               ifodalovchi  chiziqchalar  dastasi  va  raqamlar  ketma – ketligida  iborat 

               maxsus  belgi

    To`yingan  bozor – tovarning  bozor  taklifi  miqdorining  unga  bo`lgan talab 

               miqdoridan  yuqori  bo`lgan  bozor

    Taklif  ( bojxona  boji ) – mamlakat  chegarasini  kesib  o`tayotganda  olib 

                kirilayotgan  tovar  uchun  to`lash  lozim  bo`lgan soliq  to`lovi

    Tarkibiy  ishsizlik – mamlakat  iqtisodiyotidagi  tarkibiy  o`zgarishlar  natijasida 

                kelib  chiqadigan  ishsizlik

    Tashqi  savdo  balansi – mamlakatning  eksport  va  import  hajmlari  orasidagi 

                farq 

    Tashqi  savdo  hajmi – mamlakat  import  va  ekspotini  tovar  va  xizmatlarning 

               jami  qiymati

    Tashqi  savdo  litsensiyasi  - Tovar  va  xizmatlarni  mamlakat  olib  kirish  yoki 

              undan   olib  chiqib  ketish  uchun  beriladigan  maxsus  ruxsatnoma .

    Tijorat – tovarni  sotib  olib ,  so`ng  boshqalarga  sotishdan  iborat  tadbirkorlik

              faoliyati .

    Tijorat  banki – aholi ,  firma  va  tashkilotlarga  xizmat  ko`rsatuvchi  bank

    Transfer  to`lovlari  - davlat  byudjeti aholining moddiy  jihatdan kam ta`minlangan 

             qatlamlarni  qo`llab  quvvatlash uchun  satflanadigan  mablag`

    Tugal  mahsulotlar -  iste`mol  tayyor  va  boshqa  ishlov  beradigan  tovar  va 

            xizmatlar

    To`la  bandlik – mamlakatda  faqat  frkson  va  tarkibiy  ishsizlik bo`lgan 

            variantdagi  bandlik

    To’g’ri  soliq –bevosita  daromad  oluvchi,  tovar  va  xizmatlarni  ishlab 

            chiqaruvchi  tomonidan  to`lanadigan  soliq

    U Umumiy  xarajat – o`zgarmas  va  o`zgaruvchan  xarajatlar yigindisi                        

    Ulgurjisavdo –tovarlarni  yirik  to`plamlari  bilan  ko`tarasiga   sotib  olish va 

             sotish

    Ustav  kapital – korxonani  tashkil  etish  to`g`risidagi  shartnoma  yoki  nizomdagi  belgilangan  mablag`lar

    V Valyutaning  ayirboshlash  kursi – bir  davlat  valyutasining  boshqa  davlat             

              pul  birligidagi  ifodalangan  narxi

    Valyuta –davlat  pul  birliklarining  umumlashgan  nomi

    Vaqtboy  ish  haqi – ishchiga  ishlagan  vaqti  miqdoriga  qarab  to`lanadigan  pul    

              miqdori

    Vositachilik – xaridor  va  sotuvchini  o`zaro  uchrashtirib , tovar  oldi – sotdi

              jarayonlarini  tezlashtirishga  qaratilgan  faoliyat

    Valyuta  kursi – mamlakat  pul  birligining  boshqa  mamlakat  pul  birligida 

              ifodalangan  bahosi

    Vensel – qimmatbaho  qog`oz

    Vositachilar –   dallollar

    X Xaridor – bozorda  pulni  tovarda  almashtiradigan ya`ni  tovarni  sotib 

             oladigan  tomon

    Xizmatlar – moddiy  narsa  yaratmaydigan , natijasi  ehtiyojlarni  qondiradigan

             iqtisodiy  faoliyat

    Xususaiy  mulk – aholida  olingan shaxsaga  yoki shaxslar  jamoasiga  tegishli 

             mol – mulk

    Xususiylashtirish – davlat  mulkini  xususiy  mulkkka  aylantirish  jarayoni

    Y Yalpi  daromad – firmaga  tovarni sotishdan  tushgan  pul  tushumi

    Yakka  tartibdagi  firma – yakka  shaxs  mulki  asosida   tashkil  etadiganva 

             boshqariladigan  firma

    Yalpi  ichki   mahsulot  ( YAIM ) – mamlakat  hududida bir  yil mobaynida ishlab 

             chiqarilgan tugal  ko`rinishdagi  tovar  va  xizmatlarning bozor  narxlaridagi 

             qiymati .

    Yalpi  ichki   mahsulot  ( YAMM ) – yil mobaynida  mamlakat  fuqarolari 

            tomonidan ( yer  yuzining  qayerida  bo`lishidan  qat`iy  nazar )  yaratilgan    

            jami  tugal  tovar  va  xizmatlarning  bozor  narxlarining bozor  narxlaridagi 

            umumiy  qiymati

    Yopiq  turdagi  aksiyadorlik  jamiyati – aksiyalari  faqat  oldindan  belgilab 

            qo`yilgan  shaxslar  guruhiga  sotiladigan  jamiyat

    O` O`zaro  bog`liq  tovarlar – birining  narxi  o`zgarishi  ikkinchisiga  bo`lgan 

            talabning  o`zgarishiga  olib  keladigan  tovarlar  jufti .

    O`rtacha  xarajat -  bir  birlik  mahsulotni  ishlab  chiqarish  uchun sarflangan 

            xarajat  miqdori

    O`zgarmas  xarajatlar – ishlab  chiqarish  hajmiga  bog`liq  bo`lgan  xarajatlar

    O`zbek  savdo  uyi – eksport – import  firmasi .

    Sh Shaxsiy  ehtiyojlar – aholida  olingan shaxsgagina  tegishli  bo`lgan 

             ehtiyojlar

    Shirkat – ikki  va  undan  ortiq  kishilarning  mulki  asosida  tashkil  etilgan firma

    Shartnoma – kelishuv , bitim

    Shaxsiy  mulk – fuqarolarning  shahsiy  ehtiyojini qondirishga  xizmat  qiluvchi 

               mulk

    Shahsiy  hisob  varaqasi – banklarning  o`z  mijozlari  bilan  bo`lgan bank  hujjati

    Shou – biznes – har  xil  pullik  tomoshalar  ko`rsatish  yo`li  bilan  daromad  topish

    ChCheklanganlik  muammosi – resurslarning  yetarli  darajada  mavjud 

               emasligi

    Chakana  narxlar – dehqon  bozorida  iste`mol  mollari  sotiladigan  narxlar

    Chek – maxsus  pul  hujjati

    Chet  el  investitsiyalari – iqtisodiyotning  sanoat ,  qishloq  xo`jaligi ,  transport  va 

              boshqa  tarmoqlariga  chet  el  mulkdorlari  kapitalining  uzoq  muddatga 

              qo`yilishi

    L Laj – oltin  bahosiga  qo`yiladiganm  ustama

    Lizing – mashina  asbob – uskuna ,  transport  vositalari ,  ishlab  chiqarish 

            inshootlarini  uzoq  muddatli  ijaraga  olish

    Lira – Turkiya  pul  birligi

    Litsenziya – ruhsatnoma

    Yu Yuan – Xitoy  pul  birligi

    Yuridik  shaxslar – mustaqil  ish  yurituvchi  korxona , tashkilot , muassasa

    Yangilik – Novasiya

    Ma`lumot joylangan vaqt:  6-04-2015, 08:54   |   Muallif:  26-maktab ma`muryati